Deep Research (Derin Araştırma) Nedir, Nasıl Çalışır?

Yayın tarihi:

12 dk okuma

Acar Diveroli
Yazar: Acar Diveroli
Tel kafes küre web'i simgeliyor: PLAN'dan çıkan yol altı kaynağa sıçrıyor, birini eliyor ve mavi REPORT kartına giriyor

Bir pazarlama ekibi, beş ülkedeki internet mağazalarının hangi ödeme yöntemlerini sunduğunu ve son bir yılda hangilerini eklediğini öğrenmek istiyor. Sıradan bir sohbet botu birkaç saniyede, hafızasındaki bilgilerle ve bir avuç arama sonucuyla cevap verir. Aynı soru deep research (derin araştırma) modunda sorulduğunda önce birkaç netleştirme sorusu gelir, ardından bir araştırma planı, on dakikalık bir sessizlik ve sonunda tablosu, her ülke için ayrı bölümü ve her iddianın arkasında bir kaynağı olan uzun bir rapor.

Bu yazıda deep research'ün ne olduğunu, bir yapay zekâ araştırma ajanının hangi adımlardan geçtiğini, sohbet botundan ve arama motorundan farkını ve hangi asistanların bu özelliği sunduğunu anlatıyoruz. Ardından nerede yanıldığına, kaynaklarının nasıl kontrol edileceğine, iyi bir prompt'un (istem) nasıl yazılacağına, geliştirici API'lerine ve bir şirket kendi araştırma ajanını çalıştırdığında nelerin değiştiğine geçiyoruz. Üreticilere ait bilgileri 17 Kasım 2026'da kendi yardım sayfalarından kontrol ettik.

Deep research nedir?

Deep research, bir soruyu çok adımlı bir araştırmayla inceleyen ve sonucu kaynaklarıyla birlikte yazılı bir rapor olarak veren bir yapay zekâ özelliğidir. Model cevabı hafızasından vermez; web'de ve bağladığınız dosyalarda arama yapar, bulduğunu okur ve cevabı bu malzemeden kurar.

Teknik açıdan deep research, özelleşmiş bir yapay zekâ ajanıdır: bir döngü içinde çalışan, sıradaki adımını kendisi seçen, arama ve sayfa okuma gibi araçları çağıran ve devam etmeden önce her sonucu kontrol eden bir dil modeli. Bu döngüyü genel hatlarıyla AI ajanları nasıl çalışır yazımızda anlattık; deep research aynı döngünün tek bir iş, yani okuma ve sentez için ayarlanmış hâlidir.

Bu ad, Google'ın Aralık 2024'te Gemini'ye Deep Research'ü eklemesiyle yaygınlaştı; OpenAI de 2 Şubat 2025'te ChatGPT'de deep research'ü kullanıma sundu. 2025 tarihli Characterizing Deep Research makalesi, deep research'ü asıl tanımlayan özelliğin raporun uzunluğu değil "fan-out", yani sistemin arama sırasında ayrı ayrı incelemesi gereken kavramların sayısı olduğunu savunur. Tek bir bilgi soran soru tek aramayla biter; beş pazarı, üç ödeme türünü ve bir zaman aralığını kapsayan soru ise onlarca arama ister.

Deep research adım adım nasıl çalışır?

Deep research, plandaki her madde karşılanana kadar tekrarlanan bir planlama, arama, okuma ve kontrol döngüsüyle çalışır; en sonda kaynak bağlantılarını ekleyen bir yazma adımı gelir.

  1. Soruyu netleştirir. Örneğin ChatGPT önce kapsamı, yani hangi ülkeleri ya da hangi dönemi kastettiğinizi sorabilir.
  2. Plan çıkarır. Sistem soruyu alt sorulara böler ve bir araştırma planı gösterir; Gemini ve ChatGPT bu planı iş başlamadan önce düzenlemenize izin verir.
  3. Geniş kapsamlı arar. Çok sayıda arama sorgusu yazar; genellikle kısa ve geniş sorgularla başlar, hangi kaynakların bulunduğunu öğrendikçe sorguları daraltır.
  4. Sayfaları okur. Web sayfalarını, PDF'leri ve izin verdiğiniz dosyaları ya da bağlı kaynakları açar, bir alt soruyu cevaplayan bölümleri ayırır.
  5. Değerlendirir ve boşlukları doldurur. Bulduklarını planla karşılaştırır, çelişen rakamları ya da eksik kalan kısımları fark eder ve yeniden arar.
  6. Raporu yazar. Plandaki maddeler karşılandığında ya da süre sınırına gelindiğinde düzenli bir rapor yazar.
  7. Kaynakları ekler. Her iddia geldiği sayfaya bağlanır; böylece kaynağı açıp kontrol edebilirsiniz.

Birçok sistem bu işi birden fazla ajana böler. Anthropic, çok ajanlı araştırma sistemini anlattığı mühendislik yazısında şu yapıyı tarif eder: araştırmayı planlayan ve paralel arama yapacak birkaç alt ajanı başlatan bir ana ajan, en sonda da son iddiaları kaynaklarıyla eşleştiren ayrı bir kaynak gösterme adımı. Yazıya göre bu düzen, sıradan bir sohbetten yaklaşık 15 kat fazla token (modelin işlediği metin birimi) harcar. Her üreticinin çalıştırabileceğiniz deep research görevi sayısını sınırlaması da bu yüzdendir.

Deep research, sohbet botundan ve arama motorundan nasıl ayrılır?

Arama motoru size kendiniz okuyacağınız sayfaların sıralı bir listesini, sohbet botu birkaç kaynaktan kurulmuş kısa bir cevap, deep research ise sizin yerinize okuduğu çok sayıda sayfadan kurulmuş bir rapor verir.

Arama motoruSohbet botu cevabıDeep research
SüreAnındaSaniyelerBirkaç dakika
KaynakSizin açtığınız linklerBirkaç sayfaOnlarca, yüzlerce sayfa
ÇıktıSonuç listesiBirkaç paragrafKaynaklı uzun rapor
Uygun işTek bir sayfayı bulmakHızlı bir bilgiÇok kaynaklı bir soru

Asıl değişen, okumayı kimin yaptığıdır. Arama motorunda on sekme açıp karşılaştıran sizsiniz; deep research'te bu okumayı sistem yapar ve sizin işiniz okumaktan kontrol etmeye kayar.

Hangi yapay zekâ araçlarında deep research var?

ChatGPT, Gemini, Claude ve Perplexity'nin hepsinde bir deep research modu vardır; adları, menüleri ve sınırları farklıdır ve sık değişir. Fiyatlara ve plan kotalarına yer vermedik, çünkü onlar daha da hızlı değişiyor.

ChatGPT. Prompt alanına /Deepresearch yazarsınız ya da araçlar menüsünden (+) veya kenar çubuğundan Derin araştırma'yı seçersiniz. OpenAI'ın yardım sayfasına göre herkese açık web'de ya da belirli sitelerde arama yapar, yüklediğiniz dosyaları okur ve bağlı uygulamaları kullanır; Sites > Siteleri yönet ile araştırmayı girdiğiniz alan adlarıyla sınırlayabilirsiniz. Planı düzenleyebilir, araştırmayı yarıda durdurabilirsiniz; rapor Markdown, Word ya da PDF olarak indirilir. Özelliğe erişim planınıza ve ülkenize göre değişir.

Gemini. Gemini uygulamasında metin kutusundaki Dosya Ekle menüsünü açıp Deep Research'ü seçer ve sorunuzu gönderirsiniz; Gemini bir plan gösterir, bunu Planı düzenle ile değiştirip Araştırmayı başlat'a tıklarsınız. Varsayılan kaynak Google Arama'dır; Kaynaklar bölümünden kendi dosyalarınızı, NotebookLM not defterlerini ve Workspace bağlıysa Gmail ile Drive'ı ekleyebilirsiniz. Google'ın yardım sayfası bir raporun ortalama 5-10 dakika sürdüğünü, en az 18 yaşında olmanız gerektiğini ve günlük istek sayısının sınırlı olduğunu söyler.

Claude. Anthropic bu özelliğe Research der. Ücretli Claude planlarında çalışır ve web aramasının açık olmasını gerektirir: sohbetin sol altındaki + düğmesine tıklayıp Research'ü seçersiniz. Anthropic'in yardım sayfasına göre Claude birbirinin üzerine kurulan aramalar yapar, Gmail ve Google Docs gibi bağlı kaynakları kullanabilir ve plan sınırlarını sıradan bir sohbetten daha hızlı tüketir.

Perplexity. Arama kutusundaki mod seçiciden Research'ü seçersiniz. Perplexity'nin yardım merkezine göre ücretsiz kullanıcıların erişimi sınırlıdır, görevlerin çoğu üç dakikadan kısa sürer ve rapor PDF olarak dışa aktarılabilir. Bu dört aracın web'e nasıl ulaştığını ve kaynakları nasıl gösterdiğini ChatGPT, Claude, Gemini, Perplexity: Web için Hangisi? yazımızda karşılaştırdık.

Deep research neyi iyi yapar, nerede yanılır?

Deep research genişlikte güçlü, muhakemede zayıftır: sizin okuyacağınızdan çok daha fazla sayfa okur, ama bunlardan hangisinin güveni hak ettiğini her zaman bilemez.

Cevap birçok sayfaya dağılmışsa iyi iş çıkarır: bir pazar özeti, birkaç ülkedeki kurallar, bir şirketin geçmişi, yabancı olduğunuz bir alanın ilk haritası. Yol boyunca öğrendiği terimlerle aramaya devam ettiği için hızlı bir aramanın kaçıracağı sayfaları da bulur. Hatalarının çoğu ise kaynaklardan gelir:

  • Zayıf kaynaklar öne çıkar. Anthropic mühendisleri, ilk sürümlerin daha alt sıralarda kalan güvenilir sayfalar yerine SEO için hazırlanmış içerik çiftliklerini tercih ettiğini gördü.
  • Ödeme duvarı ve giriş ekranı onu durdurur. Herkese açık web'i ve sizin bağladıklarınızı okur; rapor, ödeme duvarının arkasındaki kilit çalışmadan hiç söz etmeyebilir.
  • Eski sayfa güncel görünür. Üç yıl önce yazılmış, tarihi belirtilmemiş bir makale bu ayın rakamlarıyla yan yana durabilir.
  • Kaynak bağlantısı yanıltabilir. Link gerçektir, ama dayandığı cümle anlamı değiştiren bir yeniden yazım olabilir ya da rakam başka bir sayfadan gelmiş olabilir.
  • Belirsizlik kaybolur. OpenAI'ın tanıtım yazısı, modelin bilgi uydurabildiğini, güvenilir bilgiyi söylentiden ayırmakta zorlanabildiğini ve ne kadar emin olmadığını çoğu zaman gösteremediğini belirtmişti.

Deep research raporu nasıl kontrol edilir?

Deep research raporu, harekete geçmek için dayanacağınız iddiaların kaynaklarını açıp her birinin raporda yazanı gerçekten söyleyip söylemediğine bakarak kontrol edilir.

  1. Kilit iddiaları seçin. Kararınızın bağlı olduğu beş ila on bilgiyi işaretleyin.
  2. Kaynak sayfayı açın. Raporun adını verdiği sayfanın kendisi olduğundan emin olun; ana sayfa ya da arama sonucu olmamalı.
  3. Cümleyi bulun. Sayfada rakamı ya da ifadeyi arayın; yoksa iddiayı desteksiz sayın.
  4. Tarihe bakın ve sorunuzun kapsadığı dönemle karşılaştırın.
  5. Birincil kaynağa gidin. Bir haber yazısı bir düzenleyici kurumu aktarıyorsa kurumun kendi sayfasını açın.
  6. Eksik kalan tarafı arayın. "Bu bilgiye karşı çıkan kaynaklar hangileri?" diye sorun ya da kilit iddia için sıradan bir arama yapın.

İyi bir deep research prompt'u nasıl yazılır?

İyi bir deep research prompt'u soruyu, kapsamı, güvendiğiniz kaynakları, zaman aralığını ve almak istediğiniz çıktının biçimini söyler. Sistem planını sizin cümlelerinizden çıkarır; belirsiz bir prompt belirsiz bir plan doğurur.

  • Kapsam: ülkeler, sektörler, ürünler, şirket büyüklüğü.
  • Kaynaklar: resmî siteler, düzenleyici kurumlar, şirket açıklamaları, akademik makaleler ya da dışarıda kalacak siteler. ChatGPT'nin site listesi gibi kaynak ayarları bunu prompt'taki bir cümleden daha sıkı uygular.
  • Zaman aralığı: "Ocak 2026'dan bu yana olan değişiklikler" gibi bir ifade eski malzemenin çoğunu eler.
  • Çıktı: bir karşılaştırma tablosu, her pazar için ayrı bölüm, sonda cevapsız kalan sorular.
  • Belirsizlik: tek bir kaynağa dayanan iddiaları işaretlemesini isteyin.

Beşini birden kapsayan bir örnek:

text
Almanya, İspanya, Polonya, Türkiye ve Brezilya'daki en büyük moda e-ticaret
sitelerinin sunduğu çevrim içi ödeme yöntemlerini karşılaştır. Ocak 2026'dan bu
yana olan değişikliklere odaklan. Resmî kaynakları tercih et: mağazaların kendi
ödeme sayfaları, merkez bankaları ve ödeme sistemlerinin duyuruları. Tek bir tablo
(ülke, yöntem, ilk görüldüğü tarih) ve her ülke için kısa bir bölüm ver. Tek bir
kaynağa dayanan her iddiayı işaretle ve cevaplayamadığın soruları listele.

Deep research API'si var mı?

Evet, birkaç üretici deep research'ü geliştiricilere de sunuyor ve bu alan hızla değişiyor. 17 Kasım 2026'da Google'ın belgelerinde, Gemini API'nin Interactions API'si üzerinden erişilen ve önizleme aşamasındaki bir Gemini Deep Research ajanı yer alıyordu; Perplexity'nin API belgeleri ise deep research modelinin karşılığı olarak Agent API'deki yüksek efor (high) ayarını gösteriyordu. OpenAI'ın kullanımdan kaldırma sayfasına göre şirket, API'deki deep research'e özel modellerini 23 Temmuz 2026'da kapattı. Bu görevler dakikalarca sürdüğü için uygulama görevi arka planda başlatır ve rapor hazır olunca alır.

Kendi araştırma ajanınızı çalıştırınca ne değişir?

Bir kurum kendi araştırma ajanını çalıştırdığında, ajanın istekleri başkalarının sitelerinde otomatik trafiğe dönüşür ve bu sitelerin kurallarına uymak zorundadır. Tek bir görev yüzlerce sayfa açabilir; aynı adresten kısa sürede çok fazla istek gören bir sunucu 429 Too Many Requests hatası döndürür ya da adresi engeller.

Temel kurallar, kurallara uyan her tarayıcı (crawler) için geçerli olanlarla aynıdır: robots.txt'yi okuyun, her site için ayrı bir hız sınırı koyun, ajanı dürüst bir user agent ile tanıtın, sayfaları ikinci kez çekmek yerine önbellekte tutun ve sitenin resmî bir API'si varsa onu kullanın. Giriş ekranı ya da ödeme duvarı arkasındaki sayfalar, kullanma hakkınız yoksa kapsamın dışında kalır.

İşin öbür yarısı konumdur. Fiyatlar, para birimleri, stok durumu ve yasal uyarılar çoğu zaman ziyaretçinin ülkesine göre değişir; bir pazarı başka bir ülkedeki veri merkezinden araştıran ajan, doğru görünen bir kaynakla yanlış fiyatı raporlayabilir. Yerel görünüme ihtiyaç duyan ekipler bu istekleri hedef ülkedeki bir Residential Proxy üzerinden gönderir ve her sayfayla birlikte ülkeyi de kaydeder. Proxy, isteğin nereden geldiğini değiştirir; bir sitenin kabul ettiği istek sayısını artırmaz ve bir engeli aşmanın yolu değildir.

Deep research nerelerde kullanılır?

  • Pazar araştırması: birkaç ülkedeki rakipler, fiyatlar ve düzenlemeler.
  • Literatür taraması: önemli makaleleri baştan sona okumadan önce bir konudaki çalışmaların ilk haritası.
  • Ön inceleme (due diligence): bir tedarikçinin, iş ortağının ya da satın alınacak şirketin kamuya açık geçmişi.
  • Mevzuat ve uyum: bir kuralda neyin, ne zaman değiştiği ve bunu kimin söylediği.
  • İçerik ve SEO planlama: bir konuda neyin zaten yayımlandığı ve hangi soruların hâlâ açık olduğu.

Sık yapılan hatalar

  • Raporu bitmiş iş saymak. Rapor bir ilk taslaktır; kullanacağınız iddiaları kontrol edin.
  • Tek satırlık prompt yazmak. Kısa bir soru genel geçer bir plan doğurur.
  • Plan incelemesini atlamak. Başta yanlış kurulmuş bir alt soru on dakikaya mal olur.
  • Hızlı bir bilgi için deep research kullanmak. Sıradan bir arama daha hızlıdır ve sınırlı görev hakkınızı harcamaz.
  • Raporun her şeyi kapsadığını varsaymak. Ödeme duvarı arkasındaki çalışmalar ve özel veritabanları, siz bağlamadıkça raporda yoktur.
  • Raporu olduğu gibi yayımlamak. Yeniden yazın, kontrol edin ve asıl kaynakları belirtin; okunan sayfalar yazarlarına aittir.

Karar rehberi

İhtiyaçÖneri
Tek bir bilgi ya da tanımSohbet botu cevabı ya da arama
Birçok sayfaya dağılmış bir soruKapsamı belirlenmiş prompt'la deep research
Yalnız güvenilir kaynaklarBaşlamadan önce siteleri ya da kaynakları sınırlayın
Kendi belgeleriniz ve webDosyalarınızı bağlayabilen bir araç
Kendi ürününüzde araştırmaÜreticinin API'si, arka planda çalışan görev
Ülkeye göre yerel fiyat ya da stokİstekleri o ülkeden gönderen kendi ajanınız

Sıkça sorulan sorular

Deep research ücretsiz mi?

Kısmen. 17 Kasım 2026 itibarıyla Gemini, Deep Research'ü günlük sınırlarla 18 yaşını doldurmuş ve oturum açmış kullanıcılara sunuyordu; Perplexity de ücretsiz kullanıcılara Research için sınırlı erişim veriyordu. Claude'un Research özelliği ücretli plan ister. ChatGPT'deki kullanım hakkı ise planınıza ve ülkenize bağlıdır; ne kadar hakkınız kaldığını ürün içindeki kullanım sayacı gösterir.

Deep research ne kadar sürer?

Genellikle yaklaşık üç dakikayla yarım saat arasında. Perplexity görevlerin çoğunun üç dakikadan kısa sürdüğünü, Google Gemini raporlarının ortalama 5-10 dakika sürdüğünü söyler; OpenAI da özelliği tanıtırken 5 ila 30 dakikalık bir süre vermişti. Araştırma sürerken sohbetten çıkabilirsiniz.

Deep research ile web araması arasındaki fark nedir?

Web araması birkaç sayfadan hızlı bir cevap ya da bir link listesi döndürür; deep research ise birden çok aramayı planlar, çok sayıda sayfa okur ve kaynaklı, uzun bir rapor yazar. Arama hemen gereken bir bilgiye, deep research ise saatlerce okuma gerektirecek bir soruya uygundur.

Deep research ödeme duvarı arkasındaki ya da özel sayfaları okuyabilir mi?

Hayır, kendi başına okuyamaz. Herkese açık web'i ve sizin bağladığınız kaynakları, yani yüklediğiniz dosyaları, bir Drive'ı ya da e-posta hesabını okur. Bağlamadığınız bir ödeme duvarı ya da giriş ekranı arkasındaki içerik raporda yer almaz ve rapor bunu söylemeyebilir.

Deep research'ün gösterdiği kaynaklara güvenebilir miyim?

Ancak önemli olanları kontrol ettikten sonra. Linkler genellikle gerçektir, ama destekledikleri cümle serbest bir yeniden yazım, eski bir rakam ya da zayıf bir sayfadan alınmış bir iddia olabilir. Sayfayı açın, cümlenin aynısını bulun, tarihe bakın ve birincil kaynağı tercih edin.

Deep research bir yapay zekâ ajanı mı?

Evet, deep research bir yapay zekâ ajanı türüdür. Genel amaçlı bir ajan web sitelerinde tıklayabilir, form doldurabilir ve işlem yapabilir; deep research ajanı ise çoğunlukla arar, okur ve yazar. Örneğin OpenAI'ın yardım sayfası, deep research'ün bağlı uygulamalarda yalnız okuma eylemlerini kullandığını, yazma eylemlerini kullanmadığını belirtir.

Özet

Deep research, bir soruyu plana dönüştüren, çok sayıda arama yapan, sayfaları okuyan, boşlukları dolduran ve dakikalar içinde kaynaklı bir rapor yazan bir yapay zekâ ajanıdır. ChatGPT, Gemini, Claude ve Perplexity'nin hepsinde bir sürümü var; bazı üreticiler bunu API üzerinden de sunuyor. Rapor saatlerce okumanın yerini tutar ama kontrolün yerini tutmaz: kullanacağınız iddiaların kaynaklarını açın, birincil sayfaları tercih edin ve tarihlere dikkat edin. Bir sayfanın belirli bir ülkede ne gösterdiğine bağlı araştırmalarda ajanınızın isteklerini o ülkeden gönderin ya da yönetilen sayfa çıkarma hizmeti için Web Scraping API sayfamızdan bizimle iletişime geçin.

ChatGPT'ye sorClaude'a sor