Ad Fraud Nedir? Reklam Dolandırıcılığı Türleri

Yayın tarihi:

14 dk okuma

Acar Diveroli
Yazar: Acar Diveroli
Soluk bir gösterim kaydı üstünde tek 300 x 250 alana istiflenmiş dört reklam; öndeki mavi, gizli üçü kırmızı etiketli

Masanıza bir görüntülü reklam kampanyasının raporu geliyor. Ekipte kimsenin adını duymadığı bir yaşam tarzı sitesi geçen hafta bütün gösterimlerin üçte birini almış, tıklama oranı da hesap ortalamasının dört katı. Sitenin trafiği gece gündüz aynı düzeyde akıyor, ziyaretlerin neredeyse hiçbiri sayfayı kaydırmıyor ve o tıklamaların tek biri bile siparişe dönmemiş. Panelde "dolandırıcılık" yazan bir uyarı yok; ama reklamveren tarafından bakıldığında ad fraud (reklam dolandırıcılığı) çoğu zaman böyle görünür: fazla iyi rakamlar ve hiç gelmeyen sonuçlar.

Türkçede "reklam dolandırıcılığı" denince çoğu kişinin aklına sosyal medyadaki sahte mağaza reklamları gelir. Bu yazı madalyonun öbür yüzünü anlatıyor: reklamverenin parasını alan sahte gösterimleri, tıklamaları ve kurulumları. Ad fraud'un ne olduğunu, sektörün geçersiz trafiği hangi iki sınıfa ayırdığını, reklam zincirinin hangi adımında hangi dolandırıcılık türünün görüldüğünü ve kovuşturmaya konu olmuş büyük bir vakayı ele alıyoruz. Ardından raporlarınızdaki uyarı işaretlerine, bir önleme rutinine, reklam doğrulamanın yerine, para kaybettiren ya da gerçek müşteriyi dışarıda bırakan hatalara ve bir karar rehberine geçiyoruz.

Ad fraud nedir?

Ad fraud, bir reklamı yayınlanmış, görülmüş ya da işe yaramış gibi gösterip bunun karşılığında para toplamak için yapılan her türlü kasıtlı girişimdir. Dijital reklamın parası sayılan olay başına ödenir: bin gösterim başına (CPM), tıklama başına (TBM, İngilizcede CPC), kurulum başına ya da satış gibi bir eylem başına (CPA). Sayılan olayı sahte üretebilen, onu faturalayabilir.

Para çoğunlukla reklamverenin cebinden çıkar, ama zarar gören yalnız reklamveren değildir. Dürüst yayıncılar da kaybeder, çünkü sahte envanter alıcıların gerçek sayfalara ödemeye razı olduğu fiyatı aşağı çeker. Bazı düzenler de sıradan insanların bilgisayarlarında ve telefonlarında, sahiplerinin haberi olmadan çalışır.

Ad fraud, dolandırıcı reklamla aynı şey değildir. Dolandırıcı reklam gerçek insanların gördüğü ve onları kandıran gerçek bir reklamdır; bir markanın adını ve fotoğraflarını kullanan sahte mağaza buna örnektir. Ad fraud ters yönde işler: reklam dürüst olabilir, sahte olan izleyicidir. Sorununuz markanızın adıyla reklam veren taklitçilerse bu bir marka koruma konusudur ve kendi bildirim yolları vardır.

Geçersiz trafik nedir, GIVT ile SIVT nasıl ayrılır?

Geçersiz trafik (IVT, invalid traffic), sayılmaması ve parası ödenmemesi gereken gösterim, tıklama ve diğer reklam etkinliğinin sektördeki adıdır, arkasında zarar verme niyeti olsun ya da olmasın. Google Ads Yardım onu işletmenize gerçek ilgi göstermeyen trafik diye tanımlar; örnekleri arasında botları, kazara tıklamaları, hileli reklam yerleşimlerini ve hiçbir ilgisi olmayan kişilerin bilerek yaptığı tıklamaları sayar.

Ölçüm sektörü geçersiz trafiği iki sınıfa ayırır. ABD'de reklam ölçüm hizmetlerini denetleyen Media Rating Council (MRC) bu sınıfları son kez Haziran 2020'de güncellenen ve Nisan 2024'te bir ara notla genişletilen Geçersiz Trafik Tespit ve Filtreleme Standartları Eki'nde tanımlar:

SınıfNasıl yakalanırÖrnekler
Genel (GIVT)Listeler ve standart kontrollerBilinen veri merkezi trafiği, kendini tanıtan botlar, tarayıcı olmayan istemciler, 1x1 reklamlar
Sofistike (SIVT)Derin analiz, insan incelemesiEle geçirilmiş cihazlar, taklit site ve uygulamalar, gizli reklamlar, reklam enjeksiyonu, çerez doldurma

Bu standarttaki iki ayrıntı reklamveren için önemlidir. Birincisi, her geçersiz olay dolandırıcılık değildir: sitenizin erişilebilirliğini izleyen kendi aracınız, bir arama motoru tarayıcısı ya da kazara yapılan çift tıklama geçersizdir ama zararsızdır. İkincisi, akredite her ölçüm hizmeti GIVT'yi filtrelemek zorundadır; SIVT tespiti ise ayrıca akredite edilir. Bu yüzden "geçersiz trafiği filtreliyoruz" cümlesi çok farklı koruma düzeylerini anlatabilir.

Reklam zincirinin hangi adımında dolandırıcılık olur?

Dolandırıcılık, bir olayın sayılıp parasının ödendiği her yerde olur ve reklamın yolculuğundaki her adımın kendine özgü bir türü vardır. Otomatik açık artırmayla satın alınan programatik bir görüntülü reklam kabaca şu yolu izler:

  1. Reklamveren kampanyayı kurar ve gösterim, tıklama ya da eylem başına ödeme yapmayı kabul eder.
  2. Bir satın alma platformu gösterime teklif verir. Gösterimi, bir site ya da uygulama adına bir reklam borsası sunar. Teklif isteği siteyi adıyla bildirir; alan adı taklidi burada devreye girer: istek, aslında işin içinde olmayan saygın bir sitenin adını taşır.
  3. Sayfa ya da uygulama reklam etiketini yükler. "Ziyaretçi" bir bot ya da virüslü bir bilgisayarda gizlice çalışan bir tarayıcıysa sonraki her adım geçersizdir.
  4. Reklam sayfada yerini alır ve ölçülür. Reklam istifleme ve piksel doldurma bu adımda olur: gösterim sayılır, ama reklam görünmez.
  5. Biri tıklar ve reklamverenin sayfasına gelir. Botlardan, tıklama çiftliklerinden ya da rakiplerden gelen sahte tıklama bu adımı hedefler.
  6. Dönüşüm bir kaynağa atfedilir. Kurulum atfı sahtekârlığı ve affiliate çerez doldurma, zaten gerçekleşecek satışların ya da kurulumların payını kendine yazdırır.

Dolandırıcılığı zincirdeki bir adım olarak görmek, neden tek bir aracın hepsini durduramadığını da açıklar. Satıcı listesi ikinci adımda, görünürlük kontrolü dördüncü adımda, sonuç analizi altıncı adımda işe yarar.

Başlıca ad fraud türleri nelerdir?

Başlıca ad fraud türleri şunlardır: bot trafiği, sahte tıklama (click fraud), alan adı taklidi (domain spoofing), reklam istifleme (ad stacking), piksel doldurma (pixel stuffing), reklam enjeksiyonu (ad injection), kurulum atfı sahtekârlığı (install attribution fraud) ve affiliate çerez doldurma (cookie stuffing). Türler, hangi sayılan olayı sahte ürettikleri ve kanıtın nerede ortaya çıktığı bakımından ayrılır.

TürNedirNasıl görünür
Bot trafiğiİnsan yerine sayfa ve reklam yükleyen yazılımSıfır saniyelik ziyaret, kaydırma yok, 24 saat aynı hacim
Sahte tıklamaArkasında ilgi olmayan tıklamaYüksek tıklama oranı, dönüşüm yok, tekrarlayan kaynak
Alan adı taklidiGelmediği bir sitenin adıyla satılan envanterSatıcı o sitenin ads.txt dosyasında yok
Reklam istiflemeTek alanda üst üste reklamlar, yalnız biri görünürGörünür süresi ve tıklaması olmayan gösterimler
Piksel doldurma1x1 piksellik çerçeveye sıkıştırılmış reklamYüksek hacim, sıfıra yakın görünürlük
Reklam enjeksiyonuReklam yazılımı sayfaya reklam ekler ya da değiştirirReklamınız, o alanı hiç satmamış sayfalarda
Kurulum atfı sahtekârlığıSahte tıklama, uygulama kurulumunu kendine yazdırırTıklamadan kuruluma süre çok kısa ya da tek tip
Çerez doldurmaGerçek yönlendirme olmadan konan affiliate çereziKarşılığında affiliate trafiği olmayan komisyon

Mobil uygulamaların ve bağlı TV'nin (CTV) kendine özgü türleri vardır. MRC standardı, ucuz envanterin tanınmış bir uygulamaymış gibi satıldığı uygulama kimliği taklidini (app ID spoofing) sayar. 2024 ara notu da bağlı TV'de paket kimliği taklidi (bundle ID spoofing) ve bildirilen envanterle gerçek envanterin uyuşmaması için şartları sıkılaştırır.

Büyük bir ad fraud düzeni nasıl görünüyordu?

İyi belgelenmiş bir örnek, ABD Adalet Bakanlığının 27 Kasım 2018'de sekiz sanık hakkında 13 suç maddesi içeren bir iddianameyle duyurduğu Methbot ve 3ve davasıdır. Bakanlığın basın açıklaması iki düzeni, iddianamedeki iddialar olarak anlatır.

Birincisinde, Eylül 2014 ile Aralık 2016 arasında, reklam ağı görünümündeki bir yapı ticari veri merkezlerinde 1.900'den fazla sunucu kiralamış, 5.000'den fazla alan adını taklit eden uydurma sitelerde reklam yüklemiş ve kiraladığı IP adreslerini sunucular ev internet abonesi gibi görünsün diye kaydettirmiştir. İşletmeler hiçbir insanın görmediği reklamlar için 7 milyon ABD dolarından fazla ödemiştir. İkincisinde, Aralık 2015 ile Ekim 2018 arasında, 1,7 milyondan fazla virüslü bilgisayarda gizlice çalışan tarayıcılar uydurma sayfalarda reklam yüklemiş, işletmeler 29 milyon ABD dolarından fazla ödemiştir.

Dava üç dersi birden gösterir. Taklit alan adları, ads.txt gibi satıcı listelerinin ortaya çıkardığı şeydir. Virüslü ev bilgisayarları, yalnız veri merkezi filtresinin neden yetmediğini gösterir. Kılık değiştirmiş IP adresleri de IP türü dahil hiçbir tek sinyalin ziyaretçinin insan olduğunu kanıtlamadığını gösterir.

Raporlarınızdaki uyarı işaretleri nelerdir?

Ad fraud'un uyarı işaretleri uyuşmazlıklardır: insan gibi davranmayan trafik ya da sonuca dönüşmeyen hacim. Bunların hiçbiri tek başına dolandırıcılığı kanıtlamaz; ikisi ya da üçü bir aradaysa incelemeye değer.

  • Bir yerleşim ya da biçim için olağanın çok üstünde tıklama oranı, yanında yerinde sayan ya da sıfır dönüşüm.
  • Etkileşimsiz oturumlar: bir saniye ya da daha kısa ziyaretler, kaydırma yok, ikinci sayfa yok.
  • Gün içi ritmi olmayan hacim: geceleri uyuyan bir pazarda yirmi dört saat aynı düzeyde kalan trafik.
  • Hedeflemediğiniz konumlar ya da arkasında kampanya değişikliği olmadan tek bir bölgeden gelen ani pay.
  • Tuhaf bir ağ karışımı: ziyaretlerin büyük kısmının ev ve mobil sağlayıcılar yerine barındırma şirketlerinden ve veri merkezlerinden gelmesi. Bir adresin hangi ağa ait olduğu, internetteki her ağı işaretleyen numara olan ASN ile belirlenir.
  • Bilinmeyen yerleşimler: yerleşim raporunda birden bütçenin büyük kısmını alan yeni site ya da uygulamalar, ya da satın aldığınız envanterle uyuşmayan alan adları.
  • Tuhaf dönüşüm zamanlaması: tıklamadan birkaç saniye sonra atfedilen uygulama kurulumları ya da yönlendirme tıklamaları ödemenin hemen öncesinde kümelenen affiliate satışları.

Dolandırıcılık demeden önce sıradan nedenleri eleyin: bütçe artışı, daha geniş bir anahtar kelime eşlemesi, yeni bir kitle ayarı, sezonluk bir zirve ya da ölçüm kurulumundaki bir değişiklik.

Ad fraud nasıl önlenir?

Ad fraud'un çoğunu, nereden alım yaptığınızı denetleyerek, bariz kısmı filtrelere bırakarak, bağımsız ölçüm yaparak ve ham hacim yerine sonuca para ödeyerek önlersiniz. Çoğu reklamverene uyan bir rutin:

  1. Yalnız yetkili satıcılardan alım yapın. IAB Tech Lab'in ads.txt standardı bir yayıncının envanterini satmasına izin verdiği şirketleri listelemesini sağlar; app-ads.txt aynı işi uygulamalar için yapar. Reklam borsalarının yayımladığı sellers.json dosyası ve teklif isteklerindeki SupplyChain nesnesi, sizinle sayfa arasındaki her tarafı gösterir.
  2. Platformun geçersiz trafik korumasını kullanın ve raporlarını okuyun. Google Ads gibi reklam platformları geçersiz tıklamaları faturadan önce filtreler, sonradan bulduklarının bir kısmı için kredi verir; bu rakamların nerede göründüğünü ve inceleme başvurusunun nasıl yapıldığını Google Ads Sahte Tıklama Nedir, Nasıl Tespit Edilir? yazımız anlatıyor.
  3. Yerleşimleri denetleyin. Tanıdığınız site ve uygulamalardan oluşan izin listelerini tercih edin, sonuç getirmeden bütçe yiyen yerleşimleri hariç tutun ve piyasanın çok altında fiyatlanan envantere karşı temkinli olun.
  4. Bağımsız ölçüm yapın. Üçüncü taraf doğrulama, gösterimleri kendi etiketleriyle denetler. Bir hizmetin SIVT tespitinin akredite olup olmadığını ve hangi metrikleri kapsadığını sorun; GIVT filtresi yalnız asgari düzeydir.
  5. Trafiği sonuçlarla değerlendirin. Satış sisteminizdeki gerçek dönüşümleri reklam platformuna geri gönderin ve her kaynağı tıklama ve gösterimle değil, sipariş, nitelikli potansiyel müşteri ve iadeyle karşılaştırın.
  6. Atıf ve affiliate kuralları koyun. Geçersiz olayları sözleşmede tanımlayın, tıklamadan kuruluma geçen süreyi denetleyin; Android'de Google Play Install Referrer API'nin döndürdüğü yönlendirme tıklaması ve kurulum başlangıcı zaman damgalarını karşılaştırın.
  7. Kayıt tutun ve kredi talep edin. Zaman damgası, kampanya kimliği ve yerleşim adı içeren kayıtları saklayın; çoğu platform inceleme başvurusunu geriye dönük sınırlı bir süreyle kabul eder.

Reklam doğrulama bu işin neresinde durur?

Reklam doğrulama, reklamlarınızın gerçekte nerede ve nasıl göründüğünü denetler: hangi sitede, hangi ülke ve şehirde, hangi yaratıcıyla ve hangi açılış sayfasıyla. Dolandırıcılığı durdurmaz, ama sayfada görünen türleri yakalar: planda hiç olmayan bir sitede çıkan reklamınız, müşterilere uyum ekibinize gösterdiğinden farklı bir açılış sayfası gösteren bir affiliate ya da başkasının içeriğinin üstüne enjekte edilmiş bir yaratıcı.

Denetim izleyicinin bakış açısından yapılmalıdır, çünkü reklam sunucusu ne göstereceğini ziyaretçinin IP konumuna, ağ türüne ve cihazına göre seçer. Ofisten yapılan bir inceleme ofisin sürümünü görür. Bu yüzden doğrulama ekipleri web kampanyalarında sayfaları hedef şehirdeki Residential Proxy adresleri üzerinden yükler.

Mobil operatör trafiğine yönelik satın alınan uygulama içi ve mobil web kampanyalarında aynı denetim Mobil Proxy hatları üzerinden yapılır, çünkü reklam sunucusu bir mobil ağ bekler.

Görüntü alıp karşılaştıran iş akışının tamamı ve bir anlaşmazlıkta işe yarayacak kayıt alanları Proxy ile Reklam Doğrulama Nasıl Yapılır? yazımızda anlatılıyor.

Doğrulamayı dürüst tutan bir çizgi vardır. MRC standardı izleme ve test otomasyonunu, sayıları çarpıtmak için var olan proxy trafiğini de ölçümün dışarıda bırakması gereken geçersiz trafik arasında sayar. Bir doğrulama turu sayfaya bakar ve hiçbir reklama tıklamaz; amacı rakamları gözlemlemektir, onlara bir şey eklemek değil.

Ad fraud kimin sorunudur?

  • Performans reklamverenleri: bütçesi tıklama başına ve gösterim başına ödenen kampanyalara gidenler.
  • Ajanslar: boşa giden harcamanın hesabını müşteriye veren ve kredi talebi için kanıta ihtiyaç duyanlar.
  • Yayıncılar: sitelerinin taklit kopyalarına gelir kaptıran ve kendi sayfalarında geçersiz tıklamayı önlemek zorunda olanlar.
  • Uygulama pazarlamacıları: kurulum başına ödeme yapanlar; atıf sahtekârlığının hedeflediği ödeme budur.
  • Affiliate programları: yönlendirilen satışlara komisyon ödeyenler.
  • Bağlı TV alıcıları: uygulama kimliklerinin taklit edilebildiği bir alanda alım yapanlar; MRC'nin 2024 ara notu bu riski ayrıca ele alır.

Sık yapılan hatalar

  • Bütün IP aralıklarını engellemek. Ev ve mobil kullanıcılar çoğu zaman operatör düzeyinde NAT (CGNAT) ile tek bir genel adresi paylaşır; bir aralığı engellemek reklamınızı gerçek müşterilerden de gizler. MRC'nin veri merkezi kuralı bile trafiği bir veri merkezinden geçen meşru kullanıcıları kapsam dışında tutar.
  • Tek bir metriğe güvenmek. Arkasında sonuç yoksa yüksek tıklama oranı da yüksek görünürlük oranı da hiçbir şey kanıtlamaz.
  • En ucuz erişim için optimizasyon yapmak. Yalnız düşük gösterim maliyetine göre ayarlanan bir kampanya, sahte gösterimin en ucuza üretildiği envantere kayar.
  • Her geçersiz tıklamayı dolandırıcılık saymak ya da tersine, platformun her şeyi yakaladığını varsaymak.
  • Reklamı denemek için tıklamak. Kendi reklamınıza tıklamak bütçenizden gider; rakibinkine tıklamak tanım gereği geçersiz etkinliktir.
  • Geç başvurmak. İnceleme süreleri sınırlıdır ve silinmiş kayıtlar bir talebi destekleyemez.
  • Affiliate'lere yalnız son tıklamaya göre ödeme yapmak ve önce gerçek bir yönlendirme olup olmadığını denetlememek.

Karar rehberi

Belirti ya da ihtiyaçİlk adım
Bir yerleşimde yüksek tıklama oranı, dönüşüm yokYerleşimi hariç tutun, sonuçları kaynağa göre karşılaştırın
Envanter saygın bir siteden geldiğini söylüyorSatıcıyı o sitenin ads.txt dosyasında arayın
Veri merkezi ağlarından çok sayıda ziyaretPlatformun geçersiz trafik raporuna, sonra yerleşime bakın
Kurulumlar tıklamadan saniyeler sonra geliyorTıklamadan kuruluma süreyi ve zaman damgalarını denetleyin
Karşılığında trafik olmayan affiliate satışlarıYönlendirme tıklamalarını denetleyin, sözleşmeyi sıkılaştırın
Reklam yanlış şehirde ya da yanlış içeriğin yanındaHedef konumdan reklam doğrulama
Platformun geçersiz tıklamaları kaçırdığından şüpheleniyorsunuzKayıtları toplayın, süresi içinde inceleme isteyin

Sıkça sorulan sorular

Dijital pazarlamada ad fraud nedir?

Dijital pazarlamada ad fraud, sahte üretilmiş ya da olduğundan farklı gösterilmiş gösterim, tıklama, kurulum veya satışlar için ödeme yapmaktır. Reklam izleyen botları, arkasında ilgi olmayan tıklamaları, sahte bir site adıyla satılan envanteri, görünmeyen reklamları ve çalınan dönüşüm payını kapsar.

Ad fraud ile sahte tıklama arasındaki fark nedir?

Sahte tıklama, ad fraud'un türlerinden biridir. Tıklamayı sahte üretir; ad fraud ise bütün olarak gösterimleri, site adlarını, uygulama kurulumlarını ve dönüşümleri de sahte üretir. Gösterim başına ödenen bir kampanya tek bir sahte tıklama olmadan da dolandırıcılığa para kaptırabilir.

Ad fraud suç mu?

Reklamverenlere sahte görüntüleme ya da tıklama için bilerek fatura kesmek genellikle dolandırıcılık sayılır. Methbot ve 3ve davasında ABD savcıları elektronik yolla dolandırıcılık (wire fraud), bilişim sistemine izinsiz girme ve kara para aklama gibi suçlamalar yöneltti. Çift tıklama gibi kazara oluşan geçersiz trafik suç değildir; yalnızca faturalanmaz.

Ad fraud reklamverenlere ne kadara mal oluyor?

Güvenilir tek bir rakam yoktur, çünkü yayımlanan tahminler yönteme ve ölçene göre değişir. Kendi maruziyetinizi okumak daha kolaydır: platformlarınızın raporladığı ve kredi olarak iade ettiği geçersiz trafik ile hacim getirip sonuç getirmeyen yerleşimlere giden harcama. Ölçek vermek için: ABD Adalet Bakanlığına göre yalnız Methbot ve 3ve davasındaki iki düzen için işletmeler 7 milyon ve 29 milyon ABD dolarından fazla ödedi.

ads.txt ad fraud'u önler mi?

ads.txt bir kısmına karşı işe yarar: bir sitenin hiç yetki vermediği satıcıların sattığı envantere, yani alan adı taklidinin para kazandığı yola. Yalnızca alıcılar onu denetlediğinde çalışır ve gerçek bir siteyi ziyaret eden botlara, gerçek bir sayfadaki istiflenmiş reklamlara ya da atıf sahtekârlığına karşı hiçbir şey yapmaz; ilk filtredir, tam bir savunma değildir.

Ad fraud tespit yazılımına ihtiyacım var mı?

Her zaman değil. Küçük arama ve sosyal medya kampanyalarında platformun kendi filtreleri ve sonuç takibi çoğu zaman yeterlidir. Daha büyük programatik, uygulama kurulumu ya da affiliate bütçeleri genellikle bağımsız doğrulamayı haklı çıkarır; her hizmeti SIVT akreditasyonuna, kapsadığı metriklere ve raporlarının kredi talebinde işe yarayıp yaramadığına göre değerlendirin.

Özet

Ad fraud, reklamverenin para ödediği olayları sahte üretir: gösterim, tıklama, kurulum ve dönüşüm. Sektör onu geçersiz trafiğin bir parçası sayar; genel sınıfı listelerle, sofistike sınıfı daha derin analizle filtreler ve her tür reklam zincirinin farklı bir adımına saldırır. Yetkili satıcılardan alım yapın, platform filtrelerinin işini yapmasına izin verin, yerleşimleri denetleyin, bağımsız ölçün, sonuca para ödeyin ve şüpheyle bütün IP aralıklarını engellemeyin. Kampanyalarınızı her ülke ve şehirdeki izleyicinizin gördüğü gibi görmek için reklam doğrulama çözümümüze göz atın.

ChatGPT'ye sorClaude'a sor