Çelik termos üreten küçük bir şirkete hep aynı destek talebi geliyor: termos sızdırıyor ve tabanındaki seri numarası kayıtlarda yok. Bu müşterilerin hepsi ürünü, şirketin kendi ürün fotoğraflarını kullanan ve hiçbir yetkili satıcının inemeyeceği bir fiyat gösteren pazar yeri ilanlarından almış. Şirket bu termosları hiç satmadı, ama tek yıldızlı yorumlar onun adının altına yazılıyor. Bu tür ilanları bulup kaldırtmaya marka koruma (brand protection) denir.
"Marka koruma" denince çoğu kişinin aklına önce marka tescili ve koruma süresi gelir. Bu yazı, tescilin üzerine kurulan online korumayı anlatıyor: marka korumanın internette neleri kapsadığını, hangi tehditlerle uğraştığını, tescilden kaldırma talebine kadar bir programın nasıl yürüdüğünü, asgari ilan fiyatı politikalarının nereye oturduğunu, tablonun neden ülkeden ülkeye değiştiğini ve her adımın hukuki sınırlarını. Tescilin kendisine de, işin dayanağı olduğu için ayrı bir bölümde değiniyoruz.
Marka koruma nedir?
Marka koruma, başkalarının bir şirketin adını, logosunu ve ürünlerini izinsiz kullanarak ticaret yapmasını önlemek için o şirketin aldığı hukuki, ticari ve teknik önlemlerin bütünüdür. Çoğu zaman birbirinden ayrı çalışan üç ekibi bir araya getirir: markaların sahibi olan hukuk ekibi, ilanları ve fiyatları gören e-ticaret ekibi ve sahte siteler ile oltalamayla uğraşan güvenlik ekibi.
Terimin iki katmanı vardır. Marka hukukunda koruma, tescilin size verdiği münhasır, yani yalnızca size ait olan hak demektir. Online marka koruma ise bu hakkın üzerine kurulan günlük çalışmadır: markanın nerede göründüğünü izlemek, orijinali sahteden ayırmak ve sahteleri kaldırtmak. Bu yazı ikinci katmanı anlatıyor, birinciyi de onun temeli olarak ele alıyor.
Marka koruma hangi tehditlere karşı yapılır?
Marka koruma yaygın yedi tehdidi kapsar; her birinde gördüğünüz şey, zarar gören taraf ve kaldırma yolu farklıdır.
| Tehdit | Ne görürsünüz? | Başlıca zarar |
|---|---|---|
| Sahte ürün | Markanızla satılan taklit mal | Güvenlik, yorumlar, gelir |
| Yetkisiz satıcı | Kanallarınız dışında orijinal ürün | Fiyat, servis, garanti |
| MAP ihlali | Asgari fiyatınızın altında ilan | Bayi ilişkileri |
| Taklit alan adı | Sitenizi kopyalayan bir site | Oltalama, kayıp satış |
| Sahte hesap ve reklam | Logonuzu kullanan profiller | Adınıza dolandırıcılık |
| Marka oltalaması | Sizi taklit eden e-postalar | Çalınan şifre ve para |
| Kopya içerik | Fotoğraflarınız başka ilanlarda | Güven, arama görünürlüğü |
Sahte ürünler asıl sorundur ve en sağlam resmî rakamlar da onlarla ilgilidir. OECD ile Avrupa Birliği Fikri Mülkiyet Ofisi'nin (EUIPO) 2025'te yayımladığı ortak çalışma, sahte ürünlerin dünya ticaretindeki hacminin 2021'de 467 milyar ABD doları olduğunu tahmin etti; ele geçirilen sahte ürünlerin %62'si giyim, ayakkabı ve deri ürünlerdi. OECD'nin özeti, el koymaların yaklaşık %65'inin küçük paket ve posta gönderilerinde yapıldığını da ekliyor; internetten sipariş edilen mallar tam da bu yolla taşınır.
Yetkisiz satıcılar farklı bir yaklaşım ister, çünkü sattıkları ürün çoğu zaman orijinaldir: bir distribütörün elinde kalan stok, daha ucuz bir pazardan getirilen ithal ürün ya da iade edilmiş mal olabilir. AB'de marka sahibi, kendisinin ya da onun izniyle başkasının Avrupa Ekonomik Alanı'nda piyasaya sürdüğü ürünlerin yeniden satışını, ürün değiştirilmiş ya da bozulmuş olmadıkça engelleyemez (AB marka tüzüğünün 15. maddesi). Türkiye'de 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 152. maddesindeki "hakkın tüketilmesi" kuralı da benzer şekilde işler: hak sahibinin ya da onun izniyle üçüncü kişilerin piyasaya sunduğu ürünlerle ilgili fiiller hakkın kapsamı dışında kalır. Orijinal stok satan bir gri pazar satıcısı bu yüzden genellikle bir fikri mülkiyet şikâyet formunun değil, distribütörlük sözleşmelerinizin konusudur.
Kopya içerik bu ikisinin arasında durur: satılan ürün orijinal de olabilir sahte de, ama ilan sizin fotoğraflarınızı ve metninizi kullanır; bunları da telif hakkı korur.
Marka koruma programı nasıl işler?
Bir marka koruma programı altı adımlık, tekrar eden bir döngü olarak işler: hakları güvenceye almak, kapsamı belirlemek, izlemek, doğrulamak, harekete geçmek ve ölçmek.
- Haklarınızı güvenceye alın. Marka adınızı ve logonuzu, satış ya da üretim yaptığınız her ülkede marka olarak tescil ettirin. Ürün fotoğraflarınızın, ambalaj tasarımlarınızın ve açıklamalarınızın tarihli asıllarını telif hakkı talepleri için saklayın.
- Kapsamı belirleyin. Taklit edilen ürünleri, önemli pazarları ve izlenecek kanalları listeleyin: pazar yerleri, arama sonuçları ve alışveriş reklamları, sosyal platformlar, uygulama mağazaları ve yeni alan adı kayıtları. Her hafta kontrol edilen kısa bir liste, bir kez bakılan uzun bir listeden daha çok işe yarar.
- İzleyin. Bu kanallarda markanızı, ürün adlarınızı, model numaralarınızı ve sık yapılan yazım hatalarını, ayrıca kendi fotoğraflarınızı arayın. En düşük yetkili fiyatınızın çok altındaki fiyatlar, geçmişi olmayan satıcılar ve sizin mal göndermediğiniz bir ülkeden çıkan stok, dikkat edilmesi gereken başlıca işaretlerdir.
- Doğrulayın. Her ilanın sahte mi, orijinal ama yetkisiz mi, yoksa meşru mu olduğuna karar verin. Fotoğrafları, ambalajı ve seri numaralarını orijinal stokla karşılaştırın; ciddi vakalarda test amaçlı bir satın alma fiziksel kanıt sağlar. İlanın adresini (URL), tam sayfa ekran görüntüsünü, tarih ve saati, satıcının adını ve sayfanın hangi ülkeden görüntülendiğini kaydedin.
- Harekete geçin. Vakaya uygun yolu seçin: ilanlar için platformun fikri mülkiyet şikâyet programı, bir web sitesi için barındırma sağlayıcısı, bir alan adı için UDRP, gönderiler için gümrük, tekrar eden ihlaller için avukat.
- Ölçün ve tekrarlayın. Bulunan, doğrulanan ve kaldırılan vakaları, kaldırmanın ne kadar sürdüğünü, geri dönen ilanları ve reddedilen şikâyetleri takip edin. Reddedilen bir şikâyet genellikle kanıtın zayıf olduğunu ya da vakanın aslında bir ihlal olmadığını gösterir.
Tescilli marka neden başlangıç noktasıdır?
Tescilli marka başlangıç noktasıdır, çünkü neredeyse her başvuru yolu sizden bir tescil ister. Marka hakları ülkeye bağlıdır: tescil, markayı yalnızca onu veren ofisin yetki alanında korur; on pazarda satış yapan bir markanın da her biri için ayrı korumaya ihtiyacı vardır.
Türkiye'de marka koruması, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'na göre tescil yoluyla elde edilir ve başvurular Türk Patent ve Marka Kurumu'na (TÜRKPATENT) yapılır. Kanunun 23. maddesine göre tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve onar yıllık dönemlerle yenilenir; yenileme talebi, sürenin bitiminden önceki altı ay içinde yapılır.
Bölgesel ve uluslararası sistemler bu işi kısaltır. AB markası tek tescille AB'nin bütün üye ülkelerini kapsar ve başvuru tarihinden itibaren 10 yıl geçerlidir, yenilenebilir. Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü'nün (WIPO) Madrid Sistemi ise tek bir uluslararası başvuru ve tek bir ücretle 133 ülke arasından koruma seçmenize imkân tanır.
Pazar yeri programları bu tescilin üzerine kurulur. Örneğin Amazon Brand Registry ücretsizdir ve Amazon'un mağaza işlettiği bir ülkenin marka ofisinden alınmış, başvuru aşamasındaki ya da tescilli bir markayı kabul eder; programa kayıtlı markalar Report a Violation (ihlal bildirme) aracını kullanabilir, şartları karşılayanlar da Project Zero ile sahte ürün ilanlarını kendileri kaldırabilir. eBay'in Verified Rights Owner (VeRO) programı ise yalnızca hak sahiplerine ve onların yetkili temsilcilerine açıktır.
Kopyalanan fotoğraf ve açıklamalar ise telif hakkı ihlali olarak bildirilir; ABD'de bu, Digital Millennium Copyright Act'in (DMCA) 512. bölümündeki bildir ve kaldır usulüyle yapılır.
Sahte ürün ilanı nasıl kaldırılır?
Sahte ürün ilanı, platformun kendi kanalından, eksiksiz ve dürüst bir kanıtla bildirilerek kaldırılır; bu yol sonuç vermezse bir üst basamağa geçilir.
AB'nin Dijital Hizmetler Yasası (Digital Services Act, DSA) 17 Şubat 2024'ten beri bütün çevrim içi platformlara uygulanıyor ve asgari kuralları yasaya bağlıyor. 16. maddeye göre bir bildirim, içeriğin neden hukuka aykırı olduğunu açıklar, URL gibi tam yerini gösterir, bildirimi yapanın adını verir ve iyi niyetle yapıldığını teyit eder; platform da zamanında, özenle, keyfî olmadan ve nesnel biçimde karar vermek zorundadır (EUR-Lex'teki DSA metni). 30. madde, pazar yerlerinin bir satıcıya satış izni vermeden önce onun adını, adresini, iletişim bilgilerini, kimlik belgesini ve varsa ticaret sicil numarasını almasını şart koşar. 23. madde ise öbür tarafı korur: açıkça dayanaksız bildirimleri sık sık gönderenlerin bildirimleri, önce bir uyarı yapılarak makul bir süre için askıya alınır.
Türkiye'de de benzer bir usul var. 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 9. maddesine göre pazar yeri, hak sahibinin fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlaline dair bilgi ve belgeye dayanan şikâyeti üzerine ilanı yayından kaldırır ve durumu iki tarafa da bildirir; satıcı aksini gösteren bilgi ve belgeyle itiraz ederse ilanı yeniden yayımlar.
İlanlar tekrar tekrar geri geliyorsa platform yolu sınırına ulaşmış demektir. AB'de hak sahibi bir müdahale başvurusu (application for action) yaptığında gümrük, şüpheli gönderileri sınırda durdurabilir; bu başvurular 3 Ekim 2024'ten beri yalnızca elektronik ortamda yapılıyor. Tekrar eden satıcılar ve depolar ise avukatların ve kolluğun işi hâline gelir.
Taklit alan adlarına ve oltalamaya karşı marka koruma nasıl yapılır?
Siber güvenlikte marka koruma, markayı taklit ederek müşterilerin parasını ya da giriş bilgilerini ele geçirmeye çalışan siteleri, hesapları ve mesajları bulup kapattırmak demektir. Bu saldırılar satışlarınızdan çok müşterilerinizi vurur, ama müşteriler markayı suçlar.
Taklit alan adları genellikle ilk adımdır: sizinkinden tek harfle ayrılan bir ad ya da markanıza eklenmiş "outlet", "destek" gibi bir kelime. Yeni alan adı kayıtlarını ve herkese açık sertifika kayıtlarını sizinkine benzeyen adlar için izleyin. Tek harf farkla kaydedilen bu varyantlara typosquatting denir; tespit adımlarını o yazıda ayrıntılı anlattık.
Böyle bir alan adını geri almak için Tekdüzen Alan Adı Uyuşmazlık Çözüm Politikası (UDRP) üç şeyi kanıtlamanızı ister: alan adı markanızla aynı ya da karıştırılacak kadar benzerdir, sahibinin alan adı üzerinde hakkı ya da meşru bir menfaati yoktur, alan adı kötü niyetle kaydedilmiş ve kullanılmaktadır. WIPO'nun UDRP rehberine göre bir dava normalde iki ay içinde sonuçlanır; tek hakemin karar verdiği bir ila beş alan adı için ücret 1.500 ABD dolarıdır. Heyet alan adını size devredebilir ya da iptal edebilir, ama tazminata hükmedemez.
Logonuzu kullanan sahte sosyal medya hesapları, sahte uygulamalar ve reklamlar, her platformun kimlik taklidi ya da marka şikâyet formuyla bildirilir. Markanızı kopyalayan e-posta ve SMS'lere karşı da gerçek alan adlarınızı ve hesaplarınızı yayımlayın, müşterilerinize mesajla hangi bilgileri asla istemediğinizi açıkça söyleyin. Bu mesajların nasıl çalıştığını ve nereye bildirileceğini Phishing (Oltalama) Nedir? yazısında anlattık.
MAP politikası nedir ve nasıl izlenir?
MAP (minimum advertised price, asgari ilan fiyatı) politikası, üreticinin bayilerden bir ürünü belirli bir fiyatın altında ilan etmemelerini istediği kuraldır; sepetteki son fiyat bunun altında olabilir. Markalar bunu, bir bayinin ilan ettiği indirimin bütün diğer bayilerin fiyatını aşağı çekmesini önlemek için kullanır. Politikayı izlemek, bayi sitelerindeki, pazar yerlerindeki ve alışveriş reklamlarındaki ilan fiyatlarını düzenli aralıklarla kontrol etmek demektir.
İşin hukuki tarafı fikri mülkiyetle değil rekabet hukukuyla ilgilidir ve bölgeden bölgeye değişir. Avrupa Komisyonu'nun 2022 tarihli dikey kısıtlamalar kılavuzu, MAP'lerin yeniden satış fiyatının belirlenmesinin (resale price maintenance, RPM) dolaylı bir yolu olarak değerlendirileceğini söyler; RPM, AB rekabet hukukundaki en ağır kısıtlamalardan biridir. Aynı kılavuz, fiyat izlemenin tek başına RPM sayılmadığını da belirtir (kılavuzun EUR-Lex metni). Başka ülkelerde kurallar farklıdır; bir politikayı uygulamadan önce rekabet hukuku alanında çalışan bir avukatın onayını alın.
MAP ihlali bir fikri mülkiyet şikâyetinin gerekçesi de olamaz: ürün orijinaldir, marka ihlal edilmemiştir ve platformlar böyle bildirimleri reddeder. İlan fiyatlarını pazar yerleri ve şehirler arasında izlemek fiyat takibiyle aynı iştir; e-ticaret proxy'leri sayfamız bu kurulumu anlatıyor.
Marka koruma neden her ülkede farklı görünür?
Marka koruma her ülkede farklı görünür, çünkü pazar yerleri, satıcılar, arama sonuçları ve reklamlar yereldir. Bir pazar yeri farklı satıcıların ve fiyatların yer aldığı ulusal mağazalar işletir, arama sonuçları ve alışveriş reklamları arayan kişinin konumuna göre değişir, sahte bir mağaza da vitrinini yalnızca hedeflediği ülkeden gelen ziyaretçilere gösterebilir.
Genel merkezden kontrol yapan bir marka ekibi yalnızca genel merkezin gördüğü sürümü görür. Residential Proxy, isteği seçtiğiniz ülkedeki ya da şehirdeki bir ev bağlantısı üzerinden gönderir; böylece bir ilan ya da şüpheli bir site, oradaki bir müşteriye nasıl açılıyorsa size de öyle açılır ve kaydettiğiniz kanıt, sayfanın nereden görüldüğünü de gösterir.
Bu kontrolleri herkese açık sayfalarla ve makul bir hızla sınırlı tutun, her sitenin kullanım şartlarına uyun ve bir platformun içinde dolaşmak için asla sahte hesap açmayın. Bu tür izleme için hangi proxy türünün ve hedeflemenin uygun olduğunu marka koruma sayfamızda anlattık.
Marka korumanın hukuki sınırları nelerdir?
Marka koruma, dayandığı hukukun içinde kalmak zorundadır: yalnızca dürüstçe ihlal olduğuna inandığınız şeyi, resmî yollardan bildirir ve vakanın gerektirdiğinden fazlasını toplamazsınız.
İyi niyetle bildirin. Orijinal ürün satan bir satıcıya ya da sevmediğiniz bir rakibe karşı yapılan kaldırma talebi reddedilir; DSA'nın 23. maddesi gibi kurallar gereği bildirimlerinizin askıya alınmasına yol açabilir; size karşı hukuki bir talebe de konu olabilir.
Hukuk dışı yollara başvurmayın. Bir satıcının hesabına sızmayın ya da izinsiz giriş yapmayın, sitesini yoğun istekle boğmayın, hakkında sahte yorum yazmayın, kişisel bilgilerini yayımlamayın. Test amaçlı satın alma meşrudur; kendinizi platform yetkilisi ya da polis gibi tanıtmak ise değildir.
Kişisel verilere dikkat edin. Satıcıların birçoğu gerçek kişidir; bu yüzden kanıt dosyaları çoğu zaman AB'de GDPR'ın, Türkiye'de 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun (KVKK) kapsamına giren veriler içerir. Vakanın gerektirdiği kadarını saklayın, erişimi sınırlayın ve vaka kapandığında silin.
Marka koruma nerelerde kullanılır?
Marka koruma, sahtesi ucuza üretilen ama alana pahalıya patlayan ürünlerde en çok önem kazanır. Giyim, ayakkabı, çanta, kozmetik ve elektronik aksesuar markaları her hafta sahte ilanlarla uğraşır. Otomobil parçası, oyuncak ve gıda takviyesi üreticileri ise insanlara zarar verebilecek sahtelerle karşı karşıyadır. Birçok ülkede distribütörler üzerinden satılan markalar, zamanlarının daha büyük kısmını yetkisiz satıcılara ve ilan fiyatlarına ayırır. Bankalar, ödeme uygulamaları, yazılım şirketleri ve online mağazalar ise işin siber tarafıyla, yani taklit alan adları, sahte destek hesapları ve oltalamayla uğraşır.
Sık yapılan hatalar
- Tescil ettirmeden izlemeye başlamak. O pazarda tescilli markanız yoksa şikâyet formlarının çoğu ve UDRP size kapalıdır.
- Her yetkisiz satıcıyı sahteci saymak. Orijinal ürünün yeniden satışı çoğu zaman yasaldır; yanlış bildirimler platform nezdindeki güvenilirliğinizi düşürür.
- MAP ihlallerini fikri mülkiyet şikâyeti olarak göndermek. Platform bunları reddeder; politikanın kendisi de rekabet hukukuna aykırı olabilir.
- Zayıf kanıt. Tam URL'si, ekran görüntüsü, tarihi ve açık bir gerekçesi olmayan bildirim kolayca reddedilir.
- Yalnızca genel merkezden kontrol etmek. Yerel mağazalar ve belirli bir ülkeyi hedefleyen sahte siteler görünmez kalır.
- Bir kez harekete geçip bırakmak. Kaldırılan satıcılar yeni adlarla geri döner.
- Satıcıların her bilgisini sonsuza kadar saklamak. Kanıt dosyaları da kişisel verilerin korunması mevzuatına tabidir.
Karar rehberi
| Durum | İlk adım |
|---|---|
| Pazar yerinde sahte ürün | Platformun fikri mülkiyet programından kanıtla bildirin |
| Tanımadığınız satıcıda orijinal ürün | Stoğun kaynağını bulun; distribütörlük sözleşmenize başvurun |
| MAP altında ilan veren bayi | Bayiyle konuşun; politikayı avukatınıza danışın |
| Mağazanızı kopyalayan taklit alan adı | Barındırma firmasına ve kayıt kuruluşuna bildirin; UDRP başvurusu hazırlayın |
| Logonuzu kullanan sahte hesap | Platformun kimlik taklidi formunu kullanın |
| Fotoğraflarınız başka bir ilanda | Platforma telif hakkı bildirimi gönderin |
| Aynı satıcılar dönüp duruyor | Gümrük başvurusu, avukat, kolluk |
| Yeni pazarda markanız tescilli değil | Önce tescil, sonra izleme |
Sıkça sorulan sorular
Online marka koruma nedir?
Online marka koruma, sahte ilanları, yetkisiz satıcıları, sahte siteleri ve sahte hesapları bir markanın müşterilerinden uzak tutan izleme ve harekete geçme çalışmasıdır. Tescilli markaya dayanır ve resmî şikâyet yollarını kullanır.
Siber güvenlikte marka koruma nedir?
Siber güvenlikte marka koruma, bir şirketin adını kullanan taklit alan adlarını, sahte giriş sayfalarını, sahte uygulamaları, kimlik taklidi yapan hesapları ve oltalama mesajlarını tespit edip kaldırtmaktır. Ekipler alan adı kayıtlarını ve sertifika kayıtlarını izler, yayındaki siteleri barındırma firmalarına ve kayıt kuruluşlarına bildirir, kötü niyetli alan adlarını UDRP ile geri alır.
Orijinal ürünü izinsiz satmak yasa dışı mı?
Marka hukuku açısından genellikle hayır. AB'de marka sahibi, kendisinin ya da onun izniyle başkasının Avrupa Ekonomik Alanı'nda piyasaya sürdüğü orijinal ürünlerin yeniden satışını, ürün değiştirilmemiş ya da bozulmamışsa genel olarak engelleyemez; Türkiye'de de Sınai Mülkiyet Kanunu'ndaki hakkın tüketilmesi kuralı benzer bir sonuç doğurur. Yetkisiz satıcılara karşı genellikle distribütörlük sözleşmeleri kullanılır.
Pazar yerinde sahte ürün satan biri nasıl şikâyet edilir?
Pazar yerinin fikri mülkiyet şikâyet programını ya da ihlal formunu kullanın; ilanın adresini, ekran görüntüsünü, tarihi, dayandığınız markayı ve ürünün neden sahte olduğunu açıkça yazın. Birçok pazar yeri, tescilli ya da başvuru aşamasındaki markayla kaydolan markalara ek araçlar sunar.
Marka koruma için tescil gerekir mi, koruma ne kadar sürer?
Çoğu başvuru yolu için evet. Pazar yeri programları, UDRP ve gümrük işlemleri bir markadan yola çıkar; marka hakları ülkeye bağlı olduğu için her pazarda tescil gerekir. Türkiye'de tescilli markanın koruması başvuru tarihinden itibaren on yıl sürer ve onar yıllık dönemlerle yenilenir; fotoğraf ve metinlerinizdeki telif hakkı ise kopya içerik için ayrı bir yol sağlar.
Marka koruma uzmanı ne yapar?
Marka koruma uzmanı ya da analisti, pazar yerlerinde, reklamlarda, alan adlarında ve sosyal platformlarda markanın kötüye kullanımını arar, her vakanın sahte mi, yetkisiz mi, meşru mu olduğuna karar verir, kanıtı kayıt altına alır ve şikâyeti doğru kanaldan yapar. Bu rol genellikle hukuk, e-ticaret ya da güvenlik ekibinin içinde yer alır.
Özet
Marka koruma, müşterilerinizi sahte ürünlerden, yetkisiz satıcılardan, taklit alan adlarından, sahte hesaplardan ve markanızı kullanan oltalamadan uzak tutar. Her pazarda tescilli bir markayla başlar, sonra bir döngü olarak sürer: kapsamı belirlemek, izlemek, sağlam kanıtla doğrulamak, platform programları, bildir ve kaldır usulü, UDRP ya da gümrük yoluyla harekete geçmek ve geri dönenleri ölçmek. Yalnızca iyi niyetle bildirin, orijinal ürünün yeniden satışını ve ilan fiyatlarını sözleşme meselesi olarak ele alın ve her pazarı oradaki alışverişçinin gözünden kontrol edin; proxy hizmetlerimiz bu yerel görünümü sağlar.




