Yeni bir akıllı televizyon kuruyorsunuz, iki haftalığına yurt dışına çıkıyorsunuz ya da otelin Wi-Fi ağının yaptıklarınızı daha az görmesini istiyorsunuz. Çözüm aradığınızda karşınıza hep aynı üç ürün türü çıkar: smart DNS, VPN ve proxy. Üçü de trafiğinizin başka bir yerden geliyormuş gibi görünmesini sağlayabilir ve satış sayfaları onları birbirinin yerine kullanılabilirmiş gibi anlatır. Oysa öyle değildir. Her biri bağlantının farklı bir parçasını değiştirir; hangi cihazda çalışacağını, ne kadar hızlı olacağını ve neyi koruyacağını da bu belirler.
Bu yazıda üçünün nasıl çalıştığını anlatıyor, onları tek bir tabloda karşılaştırıyor ve ev kullanıcılarının gerçekten karşılaştığı sorulara cevap veriyoruz: Hangisi televizyonda çalışır, güvenli DNS açıkken smart DNS neden devre dışı kalır, bir yayın servisi neleri görebilir ve hangi durumda hangisi uygundur? Yalnız proxy ile VPN'i karşılaştıran yazımız Proxy ve VPN Farkı: Hangisi Ne Zaman Kullanılır?; bu yazı karşılaştırmaya smart DNS'i ekliyor.
Smart DNS nedir?
DNS (Domain Name System, alan adı sistemi) internetin adres defteridir. Bir site adı yazdığınızda cihazınız önce bir DNS sunucusuna "bu adın IP adresi nedir?" diye sorar, ardından aldığı adrese bağlanır. Bu sunucuyu normalde internet sağlayıcınız çalıştırır ve çoğu zaman varlığını fark etmezsiniz.
Smart DNS servisi bu adres defterinin yerine kendi defterini koyar, ama yalnızca kısa bir site listesi için; bu listede çoğunlukla yayın servisleri bulunur. Listedeki adlar için gerçek adresi değil, başka bir ülkedeki kendi aktarma sunucularından birinin adresini verir. Cihazınız bu aktarma sunucusuna bağlanır, sunucu bağlantıyı iletir ve site aktarma sunucusunun adresini görür. İnternetteki diğer bütün siteler her zamanki gibi sorgulanır ve açılır.
Smart DNS'in "hızlı" diye satılmasının nedeni budur: Trafiğinizin büyük kısmı normal yolundan hiç ayrılmaz. Gizlilik sağlamamasının nedeni de aynıdır: Hiçbir şey şifrelenmez ve listenin dışındaki her site sizin kendi IP adresinizi görür.
VPN nedir?
VPN (virtual private network, sanal özel ağ), cihazınızdan bir VPN sunucusuna şifreli bir tünel kuran bir uygulama ya da modem ayarıdır. Bağlantı kurulduğunda cihazdaki her uygulama trafiğini bu tünele gönderir. Wi-Fi ağınız ve internet sağlayıcınız yalnızca VPN sunucusuna giden anlaşılmaz veriyi görür; siteler ise sunucunun adresini görür.
VPN işletim sistemi düzeyinde çalıştığı için her uygulama için ayrı ayar gerektirmez. Ancak VPN uygulaması çalıştırabilen bir cihaz ya da VPN'i destekleyen bir modem gerekir; birçok akıllı televizyon ve oyun konsolu da böyle bir uygulama kuramaz.
Proxy nedir?
Proxy, tek bir uygulamanın trafiğini yönlendirdiğiniz aracı bir sunucudur. Uygulama (çoğunlukla tarayıcı) isteklerini proxy'ye gönderir; proxy sayfayı kendi IP adresiyle alır ve cevabı geri iletir. Aynı bilgisayardaki diğer programlar normal bağlantınızı kullanmaya devam eder.
Proxy kendi başına hiçbir şeyi şifrelemez; HTTPS sitelerinde gördüğünüz kilit simgesi proxy'den değil, siteden gelir. Yaygın iki proxy türü vardır: web trafiği için HTTP(S) ve neredeyse her türlü uygulama trafiğini taşıyabilen SOCKS5. Aradaki farkı SOCKS ve HTTP Proxy Farkı: Hangisini Seçmeli? yazısı anlatıyor. Proxy'nin Windows ve Chrome'da nereye girileceğini ise Windows ve Chrome Proxy Ayarları Nasıl Yapılır? yazısında bulabilirsiniz.
Her biri bağlantınızın yolunu nasıl değiştirir?
Tek bir isteği, örneğin bir video sitesini açtığınız anı, her seçenekte adım adım izleyelim.
- Normal bağlantı. Cihazınız sitenin adresini internet sağlayıcınızın DNS sunucusuna sorar, gerçek adresi alır ve doğrudan siteye bağlanır. Site ev IP adresinizi görür.
- Smart DNS ile. Soruyu smart DNS sunucusu cevaplar. Video sitesi onun listesinde olduğu için cevap yurt dışındaki bir aktarma sunucusunun adresidir; sunucu bağlantıyı iletir ve site aktarma sunucusunun IP adresini görür. Listede olmayan bir haber sitesine ise ev IP adresinizle doğrudan bağlanılır.
- VPN ile. DNS sorgusu dahil cihazdan çıkan her şey şifrelenir ve VPN sunucusuna gönderilir. Her site VPN sunucusunun IP adresini görür.
- Tarayıcıda proxy ayarlıyken. Tarayıcı isteği proxy'ye verir, proxy siteye kendi IP adresiyle bağlanır. Aynı bilgisayardaki bir oyun istemcisi ya da yayın uygulaması ise ev IP adresinizle çıkmaya devam eder.
Kısacası smart DNS bir sorunun cevabını, VPN bütün cihazın yolunu, proxy ise tek bir uygulamanın yolunu değiştirir.
Smart DNS, VPN ve proxy karşılaştırma tablosu
| Ölçüt | Smart DNS | VPN | Proxy |
|---|---|---|---|
| Neyi değiştirir | Bazı DNS sorgularının cevabını | Cihazdaki bütün trafiğin yolunu | Tek bir uygulamanın trafik yolunu |
| Hangi trafik yönlenir | Yalnız sağlayıcının listesindeki siteler | Cihazdaki her şey | Yalnız ayarladığınız uygulama |
| Şifreleme | Yok | Var, tünelin tamamı | Kendine ait yok (HTTPS yine geçerli) |
| Sitelerin gördüğü IP | Listedeki sitelerde aktarma sunucusunun IP'si, diğerlerinde sizin IP'niz | VPN sunucusunun IP'si | Yalnız o uygulamada proxy IP'si |
| Hıza etkisi | Az; trafiğin çoğu doğrudan gider | Belirgin; her şey şifrelenip sunucu üzerinden dolaşır | Az; yalnız bir uygulama başka yoldan gider |
| Akıllı TV ya da konsolda kurulum | Ağ ayarlarındaki ya da modemdeki DNS alanı | VPN uygulaması ya da VPN destekli modem gerekir | Nadiren mümkün; TV ve konsol uygulamalarında proxy alanı pek olmaz |
| Halka açık Wi-Fi'da koruma | Yok | Var | Yok (HTTPS dışında) |
| Çıkış konumu seçimi | Sağlayıcı site başına kendisi belirler | Ülke, bazen şehir | Sağlayıcıya göre ülke ve şehir |
| Servisler nasıl fark eder | DNS çözümleyicisi ve aktarma IP'si konumunuzla uyuşmaz | VPN sunucu adresleri IP veritabanlarında listelidir | IP türüne bağlı: veri merkezi adresleri göze batar, ev adresleri daha az |
"Birden çalışmayı bıraktı" şikâyetlerinin çoğu da bu tablodan anlaşılır. Smart DNS, cihazınızın gerçekten onun sunucusuna sormasına bağlıdır; VPN, cihazın uygulamayı çalıştırmasına; proxy ise uygulamanın proxy ayarına uymasına.
Güvenli DNS açıkken smart DNS neden çalışmaz?
Smart DNS yalnızca cihazınız sorgularını smart DNS sunucusuna gönderdiğinde çalışır. Güncel tarayıcılar ve telefonlar ise sorguları giderek daha sık şifreleyip başka bir sağlayıcıya gönderiyor. Bunun arkasındaki standart, RFC 8484 ile tanımlanan DNS over HTTPS'tir (HTTPS üzerinden DNS); sorgular seçilen bir sağlayıcıya sıradan HTTPS trafiğinin içinde taşınır.
Bunun pratikte nasıl işlediğini iki örnek gösteriyor:
- Chrome. Ayarlar > Gizlilik ve güvenlik > Güvenlik > Gelişmiş > Güvenli DNS kullan seçeneğinin varsayılanı otomatik moddur: Mevcut DNS sağlayıcınız destekliyorsa sorgular şifrelenir, desteklemiyorsa normal sorguya dönülür. Burada herkese açık bir DNS servisi gibi özel bir sağlayıcı seçerseniz Chrome bütün sorguları o sağlayıcıya gönderir ve smart DNS sunucunuz tamamen devre dışı kalır. Google iki modu da Chrome güvenlik ayarları sayfasında anlatıyor.
- Android. Ayarlar > Ağ ve internet > Özel DNS altında telefon Kapalı, Otomatik ya da belirli bir sağlayıcı olarak ayarlanabilir. Belirli bir sağlayıcının adı girildiğinde telefon, Wi-Fi modeminin verdiği DNS sunucusunu yok sayar. Google'ın Özel DNS yardım sayfası, bu özelliğin yalnız DNS soru ve cevaplarını koruduğunu, başka hiçbir şeyi korumadığını da belirtiyor.
Bu yüzden modemde ayarlanan smart DNS aynı odadaki televizyonda çalışırken telefonda çalışmayabilir. Bazı uygulamalar ve yayın çubukları da kendi DNS sunucularını kullanır ve modeme hiç sormaz. Smart DNS "rastgele" çalışmayı bıraktığında ilk olarak güvenli DNS ayarına bakın.
Bir yayın servisi ya da site neleri görebilir?
Bir site, bağlantının geldiği IP adresini her zaman görür ve bu adresin kime ait olduğunu kaydeden IP veritabanlarında sorgulayabilir. VPN sunucuları ve smart DNS aktarma sunucuları çoğunlukla veri merkezlerinde bulunur; bu adres blokları da barındırma (hosting) ya da VPN aralığı olarak etiketlenir. Bu sorgunun adım adım nasıl yapıldığını VPN veya Proxy Algılandı (Tespit Edildi) Hatası Nedir? yazısında anlattık.
Smart DNS bir uyuşmazlık daha ekler: DNS çözümleyiciniz bir yerde, bağlantınız ise başka bir yerde görünür. Netflix'in VPN ya da proxy mesajı için sorun giderme sayfası, kullanıcılara, bağlantılarının internet sağlayıcısının DNS sunucusunu kullanıp kullanmadığını sağlayıcıya sormalarını önerir; bu da DNS ayarlarının servisin kontrol ettiği şeyler arasında olduğunu gösterir. Aynı sayfa, canlı etkinliklerde ve reklamlı planda VPN'in desteklenmediğini de belirtir. Kendi bağlantınızın neleri ele verdiğini görmek isterseniz WebRTC ve DNS Sızıntısı Nedir, Nasıl Önlenir? ve Proxy Çalışıyor mu? Proxy Nasıl Test Edilir? yazıları gerekli kontrolleri gösteriyor.
Kullanım koşulları ne diyor?
Görünen konumunuzu değiştiren bir araç, kabul ettiğiniz koşulları değiştirmez. Netflix'in Kullanım Koşulları, içeriğe öncelikli olarak hesabınızı açtığınız ülke içinde erişebileceğinizi söyler. Diğer yayın servislerinde de benzer maddeler vardır, çünkü kataloglar ülke ülke lisanslanır; nedenini Coğrafi Engelleme Nedir? yazısı açıklıyor.
Yayın servislerinin VPN, proxy ve smart DNS trafiğini engelleme hakkı da vardır ve birçoğu engeller. Bu nedenle bu yazı başka bir ülkenin kataloğunun nasıl izleneceğini anlatmaz. VPN ya da proxy kullanmanın yaşadığınız yerde yasal olup olmadığı ise bir servisin koşullarından ayrı bir sorudur; VPN veya Proxy Kullanmak Yasal mı? yazısı ikisini birbirinden ayırarak ele alıyor.
Hangi durumda hangisi uygun?
- Otel, kafe ya da havalimanı Wi-Fi ağında gizlilik. VPN cihazın gönderdiği her şeyi şifreler; smart DNS ve proxy şifrelemez. Trafiğinizi korumaya daha geniş bir açıdan bakmak için veri güvenliği sayfamıza göz atın.
- Seyahatteyken Türkiye'deki kendi hesaplarınıza giriş. Bankalar ve e-posta sağlayıcıları, tanımadıkları bir ülkeden yapılan girişlerde bazen ek doğrulama ister. Tek bir tarayıcıda sabit bir Türkiye adresi kullanma yöntemini Yurt Dışından Türkiye IP Adresi Nasıl Alınır? yazısı anlatıyor; ISP Proxy size ait kalan bir adres verir.
- Kendi mağazanızın ya da kanalınızın yurt dışından nasıl göründüğünü kontrol etmek. Ülke ve şehir hedeflemeli bir proxy tek tarayıcıda kullanıldığında, trafiğinizin geri kalanını yerinden oynatmadan yabancı bir ziyaretçinin gördüğü fiyatları, dili ve sonuçları gösterir. Ayrıntıları yerelleştirme sayfamızda, içerik üreticilerine yönelik bilgileri de YouTube proxy sayfamızda bulabilirsiniz.
- Bir yayın uygulamasının bir bölgede nasıl davrandığını test etmek. Geliştiriciler ve test uzmanları, üzerinde çalıştıkları uygulamalarda altyazıları, görselleri ve bölgesel mesajları kontrol eder; bu kullanımı streaming proxy sayfamız anlatıyor. Bu, servisin lisans kurallarının yerine geçmez.
- VPN uygulaması olmayan eski bir akıllı TV ya da konsol. Üç seçenek içinde yeni bir modem almadan kullanılabilecek tek seçenek smart DNS'tir. Önce sağlayıcının gizlilik politikasını okuyun, çünkü artık televizyonunuzun yaptığı her sorguyu o cevaplayacak.
- Bir site ev bağlantınızı yabancı sanıyorsa. Nedeni genellikle çalıştırdığınız bir araç değil, IP veritabanıdır; çözümünü IP Adresinden Konum Bulunur mu, Neden Yanlış Gösterir? yazısı anlatıyor. Netflix'in proxy uyarısının hiç VPN kullanmadan çıkması ise Netflix Proxy Hatası: Neden Çıkar, Nasıl Düzelir? yazısının konusu.
Yaygın hatalar
- Smart DNS'i gizlilik aracı sanmak. Hiçbir şeyi şifrelemez ve internet sağlayıcınız her bağlantıyı görmeye devam eder. Amacınız gizlilikse yanlış üründür.
- Smart DNS'i televizyonda ayarlayıp telefonun neden uymadığına şaşırmak. Tarayıcılardaki ve telefonlardaki güvenli DNS ayarları ile kendi DNS'ini kullanan uygulamalar onu devre dışı bırakır.
- Proxy'yi tarayıcıda ayarlayıp bütün bilgisayarın ona uymasını beklemek. Diğer uygulamalar ev IP adresinizi kullanmaya devam eder.
- Yurt dışında bankaya girerken VPN'i açık bırakmak. Banka bir veri merkezi adresi görür; bu adres gerçek konumunuzdan daha riskli görünür. Banka için VPN'i kapatın, bankanıza seyahatte olduğunuzu bildirin ve bankanın kendi doğrulama adımlarını kullanın.
- Üçünden herhangi biri için ücretsiz bir servis seçmek. Ücretsiz bir VPN, proxy ya da smart DNS de para kazanmak zorundadır ve bunu çoğu zaman trafik verilerinizden kazanır. Riskleri Ücretsiz Proxy ve Web Proxy Siteleri Güvenli mi? yazısında sıraladık.
- İki aracı sırasını bilmeden aynı anda çalıştırmak. VPN ile smart DNS birlikteyse genellikle VPN'in kendi DNS'i geçerli olur ve smart DNS hiçbir işe yaramaz. VPN ile tarayıcı proxy'si birlikteyse tarayıcının trafiği tünelin içinden geçip proxy üzerinden çıkar.
Karar rehberi
| İhtiyacınız | Öneri |
|---|---|
| Halka açık Wi-Fi'da güvenli gezinme | VPN |
| Dizüstü bilgisayarda ya da telefonda her şeyi şifrelemek | VPN |
| VPN uygulaması çalıştıramayan bir akıllı TV ya da konsol | Sınırlarını bilerek smart DNS ya da VPN destekli bir modem |
| Seçtiğiniz ülkede ya da şehirde görünen tek bir tarayıcı | Proxy (residential) |
| Yurt dışındayken kendi hesaplarınız için sabit bir Türkiye adresi | Proxy (statik ISP) |
| Kendi mağazanızı ya da kanalınızı yabancı bir ziyaretçinin gözünden kontrol etmek | Şehir hedeflemeli proxy |
| Hız önemli, gizlilik değil | Smart DNS ya da yalnız o uygulamada proxy |
| Başka bir ülkenin yayın kataloğunu izlemek | Hiçbiri; servisin koşulları geçerlidir |
Sıkça sorulan sorular
Smart DNS, VPN'den daha mı hızlıdır?
Genellikle evet. Smart DNS yalnızca listesindeki sitelerin trafiğini başka yoldan geçirir ve şifreleme eklemez; VPN ise her şeyi şifreler ve kendi sunucusundan geçirir. Yine de gerçek hız, aktarma sunucusunun ya da VPN sunucusunun ne kadar uzakta ve ne kadar yoğun olduğuna bağlıdır. Bu yüzden testi gerçekten kullandığınız saatlerde yapın.
Smart DNS IP adresimi gizler mi?
Yalnızca sağlayıcının listesindeki sitelerden gizler, o da bu bağlantılar aktarma sunucusundan geçtiği için. Diğer bütün siteler normal ev IP adresinizi görür ve internet sağlayıcınız nereye bağlandığınızı görebilir. Smart DNS bir gizlilik aracı değildir.
Akıllı televizyonda VPN kullanabilir miyim?
Televizyona bağlıdır. Bazı TV platformlarının uygulama mağazasında VPN uygulamaları bulunur; birçok eski televizyon ve konsolda ise yoktur. Diğer yol, VPN'i kendisi çalıştıran ve evdeki bütün cihazları kapsayan bir modemdir.
Proxy ile smart DNS aynı şey mi?
Hayır. Smart DNS bir sorgunun cevabını değiştirir ve birkaç siteyi aktarır; proxy ise bir uygulamanın içinde ayarlanır ve o uygulamanın bütün trafiğini kendi IP adresiyle taşır. Proxy'de çıkış ülkesini, çoğu zaman şehrini de siz seçersiniz; smart DNS'te aktarma sunucusunu sağlayıcı sizin yerinize seçer.
VPN açıkken bir servis beni neden yine fark ediyor?
VPN sunucu adreslerini çok sayıda kullanıcı paylaşır ve bu adresler IP veritabanlarında VPN ya da barındırma aralığı olarak kayıtlıdır. İçeriği ülke bazında lisanslayan servisler bu veritabanlarına bakar ve bu tür bağlantıları reddedebilir.
Bunlardan ikisini birlikte kullanabilir miyim?
Evet, ama birbirlerini etkilerler. VPN açıkken sorgular normalde VPN'in DNS'inden geçer, bu yüzden smart DNS ayarının bir etkisi kalmaz. VPN içinde tarayıcı proxy'si ise çalışır: Tarayıcının trafiği tünele girer, ardından proxy üzerinden çıkar; siteler proxy'nin adresini görür. Her ek katman gecikme ekler, bu yüzden ikisini ancak ikisine de gerçekten ihtiyacınız olduğunda birleştirin.
Özet
Smart DNS, VPN ve proxy, trafiğinizin nereden geliyormuş gibi göründüğünü farklı derinliklerde değiştirir. Smart DNS birkaç sorguyu şifrelemeden yeniden yazar ve bir tarayıcı ya da telefon kendi güvenli DNS'ini kullandığında çalışmaz. VPN cihazın bütün trafiğini şifreler ve yönlendirir; halka açık Wi-Fi ağları ve seyahatte gizlilik için doğru araçtır. Proxy tek bir uygulamayı sizin seçtiğiniz ülke ve şehir üzerinden yönlendirir; test, yerelleştirme ve kendi hesaplarınız için sabit bir adres gerektiğinde uygundur. Başlangıç için genellikle Residential Proxy ve SOCKS5 Proxy seçilir. Hangisini seçerseniz seçin, servisin kullanım koşulları geçerliliğini korur. Kendi durumunuza uyan adres türlerini proxy hizmetleri sayfamızda karşılaştırabilirsiniz.
