Web Hosting Nedir? Türleri ve Nasıl Seçilir?

Bir alan adı aldınız ya da dizüstü bilgisayarınızda birkaç sayfa hazırladınız; şimdi bu sayfaları başkalarının da açabilmesini istiyorsunuz. Oysa dizüstü bilgisayar uyku moduna geçer, ağdan ağa taşınır ve evdeki modemin arkasında durur; gece üçte gelen bir ziyaretçiye cevap veremez. Bunun olağan çözümü web hosting'dir: siteyi sizin yerinize sürekli açık tutan, veri merkezindeki bir bilgisayar.

Bu yazıda hosting firmasının size ne sağladığını, bir ziyaretin siteye nasıl ulaştığını, başlıca hosting türlerini ve hangisinin kime uyduğunu, hosting ile alan adının farkını, seçmeden önce nelere bakmanız gerektiğini ve siteyi evde barındırmanın neden zor olduğunu anlatıyoruz. Son bölümde sitelerin bir hosting IP adresini ev bağlantısından nasıl ayırt ettiğini ve bunun proxy'ler açısından ne anlama geldiğini açıklıyoruz.

Web hosting nedir?#

Web hosting, her zaman açık ve internete kesintisiz bağlı bir bilgisayarda siteniz için yer kiralamaktır. Bu bilgisayara web sunucusu denir. Mozilla'nın geliştirici belgeleri sitesi MDN, web sunucusunu iki düzeyde tanımlar: donanım tarafında sitenin dosyalarını saklayan bir bilgisayardır; yazılım tarafında ise en azından bir HTTP sunucusudur, yani web adreslerini anlayan ve dosyaları ziyaretçilerin tarayıcısına gönderen bir programdır.

Bu sunucuları işleten şirkete hosting firması ya da hosting sağlayıcısı denir. Firma makineleri yedek güç kaynağı, soğutma ve hızlı ağ bağlantıları olan bir binada, yani bir veri merkezinde tutar. Size bir sunucunun bir bölümünü, sunucunun tamamını ya da kullandığınız kadar ödediğiniz işlem kapasitesini satar.

Hosting ne işe yarar?#

Hosting, sitenizin her an erişilebilir olmasını sağlar: dosyaları saklar, sayfaları oluşturan kodu çalıştırır ve her ziyaretçinin isteğine cevap verir. Tipik bir hosting paketinde şunlar bulunur:

• Depolama alanı: sayfalar, görseller, stil dosyaları ve betikler için.
• Web sunucusu programı: bunları HTTP ve HTTPS üzerinden tarayıcılara gönderir.
• Veritabanı: blog ya da e-ticaret sitesi gibi sayfalarını istek anında oluşturan siteler için.
• Genel bir IP adresi ve hızlı bir ağ bağlantısı.
• Kendi alan adınızla e-posta: birçok pakette bulunur.
• Kontrol paneli: dosyalar, veritabanları, e-posta kutuları ve HTTPS sertifikaları için.
• Yedekleme ve güvenlik güncellemeleri: pakete göre ya firma yapar ya da size kalır.

MDN iki tür siteyi birbirinden ayırır. Statik web sunucusu kayıtlı dosyaları olduğu gibi gönderir; dinamik sunucuda ise bir uygulama sunucusu ve bir veritabanı da bulunur; bunlar her sayfayı göndermeden önce oluşturur. Düz HTML sayfaları için ilki yeter; WordPress gibi bir içerik yönetim sistemi (CMS) ise ikincisini gerektirir.

Ziyaretçi, hosting'deki bir siteye nasıl ulaşır?#

Ziyaretçi siteye iki aşamada ulaşır: önce alan adı sunucunun IP adresine çevrilir, sonra tarayıcı o sunucudan sayfayı ister. MDN'in yeni başlayanlar için hazırladığı web nasıl çalışır sayfası da aynı sırayı anlatır.

1. Adresi yazarsınız, örneğin www.example.com, ya da bir linke tıklarsınız.
2. DNS sunucuyu bulur. Cihazınız, adları IP adreslerine çeviren bir sunucuya, yani DNS çözümleyiciye bu adın nereyi gösterdiğini sorar; alan adının DNS kayıtlarında hosting firmanızın sunucusunun adresi yazar. Bu sorgunun adımlarını DNS Nedir? yazısında anlattık.
3. Tarayıcı o IP adresine bağlanır. HTTPS'te ayrıca sitenin sertifikasını kontrol eder ve şifreli bağlantıyı kurar.
4. Tarayıcı, sitenin adını taşıyan bir Host başlığıyla HTTP isteği gönderir. Paylaşımlı hosting'de birçok site aynı IP adresini kullanabilir; hangi siteyi istediğinizi sunucuya bu başlık söyler. HTTP standardı RFC 9110 bu alanı tam da bu amaçla tanımlar.
5. Sunucu cevabı hazırlar. Statik sitede dosyayı diskten okur; dinamik sitede kodu çalıştırır, veritabanını sorgular ve sayfayı oluşturur.
6. Cevap geri gelir. Sunucu sayfayla birlikte 200 OK gibi bir durum kodu döndürür; tarayıcı da ardından sayfanın kullandığı görselleri, stil dosyalarını ve betikleri ister.

Her aşamanın kendine özgü bir hatası vardır: hiçbir yeri göstermeyen bir ad DNS hatası, hiç cevap vermeyen bir sunucu zaman aşımı, sayfayı oluşturamayan bir sunucu ise 5xx durum kodu verir.

Web hosting türleri nelerdir?#

Hosting türleri, bir sunucunun ne kadarının size ait olduğuna ve bakımının ne kadarının size kaldığına göre ayrılır. Dört temel tür paylaşımlı hosting, VPS, dedicated sunucu ve bulut hosting'dir; yönetilen hosting ve statik site hosting'i bunların üzerine kurulan hizmetlerdir.

Paylaşımlı hosting, birçok web sitesini her biri kendi hesabında olmak üzere aynı sunucuya koyar. Bakımın tamamını hosting firması yaptığı için en ucuz ve en kolay türdür. Bedeli ise şudur: siteler işlemciyi, belleği ve diski paylaşır; yoğun trafik alan bir komşu site sizinkini yavaşlatabilir.

VPS (virtual private server, sanal özel sunucu) bir sanal makinedir: bir yazılım, tek bir fiziksel sunucuyu her birinin kendi işletim sistemi ve ayrılmış kaynakları olan yalıtılmış sunuculara böler. Yönetici (root) erişimi alırsınız; paket yönetilen değilse güncelleme ve güvenlik işi de bu erişimle birlikte size geçer.

Dedicated (adanmış) sunucu hizmetinde fiziksel bir makinenin tamamını kiralarsınız. Performans öngörülebilir, yalıtım tamdır; karşılığında fiyat en yüksek, yönetim işi de en fazladır.

Bulut hosting, sanal sunucuları büyük bir havuzdan alır ve trafik değiştikçe sunucu eklemenize ya da çıkarmanıza izin verir. ABD'nin standartlar kurumu NIST'in bulut bilişim tanımı bulut bilişimin temel özelliklerini sayar. Bunların arasında isteğe bağlı self servis (kaynağı kimseye sormadan kendiniz açabilmeniz), hızlı esneklik ve ölçülen hizmet vardır; sonuncusu, kullanımın ölçüldüğü ve faturanın genellikle kullandığınız kadar kesildiği anlamına gelir.

Yönetilen hosting bir makine türü değil, bir hizmet katmanıdır: güncellemeleri, yedeklemeyi ve güvenliği firma üstlenir; çoğu zaman WordPress gibi tek bir platform için sunulur. Statik site hosting'i sunucu tarafında hiç kod çalıştırmadan önceden hazırlanmış dosyaları sunar; bunu genellikle bir CDN, yani dosyaların kopyalarını ziyaretçilere yakın tutan bir sunucu ağı üzerinden yapar.

Hosting ile alan adı (domain) arasındaki fark nedir?#

Alan adı sitenizin adresidir; web hosting ise sitenin yaşadığı bilgisayardır. İkisini aynı firmadan ya da farklı firmalardan alabilirsiniz. Aralarındaki bağı DNS kurar: alan adının DNS kayıtları hosting firmasının IP adresini gösterir. Alan adının bölümlerini, nasıl kaydedildiğini ve yenilendiğini alan adı rehberimizde anlattık.

İkisi ayrı olduğu için alan adınızı değiştirmeden başka bir hosting firmasına geçebilirsiniz: dosyaları ve veritabanını kopyalar, sonra DNS kayıtlarını değiştirirsiniz. Hosting'i olmayan bir alan adı ziyaretçileri başka bir adrese yönlendirebilir ya da e-posta alabilir, ama kendine ait bir site göstermez.

Site oluşturucular (website builder) hosting'i, sayfa düzenleyiciyi ve şablonları tek bir abonelikte birleştirir; ancak orada kurulan site çoğu zaman olduğu gibi başka bir yere taşınamaz. E-posta hosting'i ise alan adınızın e-posta kutularını çalıştırır: bu hizmet web hosting paketinizde olabilir ya da alan adının MX kayıtları, yani e-postanın nereye gideceğini söyleyen DNS kayıtları, ayrı bir e-posta hizmetini gösterebilir.

Web hosting nasıl seçilir?#

Hosting'i önce sitenizin ne çalıştırdığına ve ziyaretçilerinizin nerede olduğuna göre seçin, sonra günlük çalışmayı belirleyen ayrıntılara bakın. Şu soruları sırayla cevaplayın:

1. Site ne çalıştırıyor? Düz HTML için statik hosting yeter; bir CMS, veritabanı ve desteklenen bir programlama dili sürümü ister; özel yazılım için VPS ya da bulut sunucu gerekir.
2. Ziyaretçileriniz nerede? Onlara yakın bir sunucu daha hızlı cevap verir, çünkü her gidiş-dönüş kısalır. Ziyaretçileriniz birden fazla kıtadaysa sunucunun önüne bir CDN koymak, sunucuyu taşımaktan daha çok işe yarar.
3. Sınırlar neler? Disk, trafik ve veritabanı sınırlarını okuyun; "sınırsız" diye satılan paketlerin de sınırı vardır ve bu sınır genellikle adil kullanım politikasında yazar.
4. Hangi uptime vaat ediliyor? Uptime, sunucunun erişilebilir olduğu sürenin oranıdır. %99,9'luk bir garanti bile 30 günlük bir ayda yaklaşık 43 dakikalık kesintiye izin verir.
5. Yedekleri kim alıyor? Sunucunun dışında saklanan günlük otomatik yedekler asgari koşuldur; ihtiyaç duymadan önce bir yedeği deneme amacıyla geri yükleyin.
6. HTTPS dahil mi? Hosting firması sertifikaları kendisi kurmalı ve otomatik olarak yenilemeli. Kâr amacı gütmeyen sertifika otoritesi Let's Encrypt'in ücretsiz sertifikaları çoğu site için yeterlidir.
7. Nasıl destek alacaksınız? Destek saatlerine ve kanallarına bakın; bir e-ticaret sitesinin gece de cevap veren birine ihtiyacı vardır.
8. Kolayca ayrılabilir misiniz? Bütün dosyaları, veritabanlarını ve e-postaları indirebilmelisiniz. İlk dönem fiyatını yenileme fiyatıyla karşılaştırın; yenileme fiyatı çoğu zaman daha yüksektir.

Kendi bilgisayarınızda site barındırabilir misiniz?#

Teknik olarak evet: bir web sunucusu yazılımı kurar, onu internete açar ve alan adını IP adresinize yönlendirirsiniz. Uygulamada ise ev bağlantısı aleyhinize çalışır, çünkü MDN'in kiralık sunucu için saydığı avantajlar burada eksik kalır: sürekli erişilebilirlik, sabit bir adres ve bakımı başkasının yapması.

• Bilgisayar hep açık kalmalı. Her yeniden başlatma ya da elektrik kesintisi siteyi kapatır.
• IP adresiniz değişebilir. Birçok ev bağlantısı dinamik adres alır; siz DNS kaydını güncelleyene kadar alan adı eski adresi göstermeye devam eder.
• Genel bir IPv4 adresiniz hiç olmayabilir. Operatör düzeyinde NAT (CGNAT) kullanan bağlantılarda tek bir genel adres birçok abone arasında paylaşılır; bu yüzden internetten gelen bağlantılar modeminize ulaşamaz. Modeminizin WAN (internet) adresi, RFC 6598'in bu iş için ayırdığı 100.64.0.0 ile 100.127.255.255 aralığındaysa CGNAT arkasındasınız demektir.
• Yükleme hızı düşüktür. Birçok ev paketinde yükleme hızı indirme hızından çok düşüktür; ziyaretçilerin indirdiği her şeyi ise sizin hattınız yükler.
• Aboneliğiniz buna izin vermeyebilir. Bazı internet sağlayıcıları ev paketlerinde sunucu çalıştırmayı yasaklar ya da 80 ve 443 numaralı portlara gelen bağlantıları engeller.
• Güvenlik tamamen size kalır. Otomatik tarama araçları internete açık her sunucuyu yoklar; güncellenmemiş her program bir giriş kapısıdır.

Öğrenmek için ise doğru yer kendi bilgisayarınızdır: site localhost adresinde açılır ve onu yalnız siz görürsünüz.

Siteler bir hosting IP adresini nasıl tanır?#

Siteler bir hosting IP adresini tanıyabilir, çünkü her sunucunun adresi hosting firmasının ağına aittir. İnternetteki her IP adres bloğunu bir otonom sistem, yani kendi numarası (ASN) olan bir ağ duyurur: ev bağlantınız internet sağlayıcınızın otonom sistemindedir, hosting'deki bir sunucu ise bir hosting ya da bulut şirketininkinde. Sorgu araçları herhangi bir adresin arkasındaki ASN'yi saniyeler içinde gösterir; ayrıntıları ASN Nedir? yazısında anlattık.

IP istihbarat veritabanları bir adım daha atar ve ağları ev, mobil ya da hosting diye etiketler. İnsanların çoğu internete ev ve mobil ağlardan bağlandığı için siteler hosting ağlarından gelen isteklere sık sık ek kontrol uygular; bu kontroller en çok kayıt, giriş ve ödeme adımlarında görülür. Bir VPS'te çalışan betiğin, aynı istek dizüstü bilgisayarınızdan geldiğinde çıkmayan kontrollerle karşılaşması bu yüzdendir.

Proxy'ler bu çizginin iki yanında da durur. Datacenter Proxy size bir veri merkezi ağında adres verir: hızlıdır, kararlıdır, trafiği kotasızdır ve hosting adresi olduğu açıkça anlaşılır. API'ler, kendi sunucularınız ve hosting trafiğine farklı davranmayan siteler için uygundur.

Residential Proxy ise seçtiğiniz ülke ve şehirdeki bir ev internet bağlantısından adres verir; böylece site, yerel müşterilerinin kullandığı türden bir ağ görür. Fiyatları, reklamları ya da arama sonuçlarını o müşterilerin gördüğü gibi kontrol etmek için uygundur. İki tür de bir sitenin izin verdiklerini değiştirmez: hız sınırları, giriş kuralları ve kullanım şartları yine geçerlidir.

Web hosting nerelerde kullanılır?#

• Şirket ve kişisel web siteleri, bloglar ve portfolyolar.
• Veritabanı, HTTPS ve güvenilir yedek gerektiren e-ticaret siteleri.
• Web uygulamaları ve mobil uygulamaların konuştuğu API'ler.
• Kendi alan adınızla e-posta.
• Değişikliklerin yayına alınmadan önce denendiği test (staging) kopyaları.
• Dokümantasyon, yardım merkezleri ve indirme dosyaları.

Sık yapılan hatalar#

• Sitenin ne çalıştıracağını bilmeden paket almak. VPS'teki statik bir site boşa yönetim işidir; en küçük paylaşımlı pakette yoğun bir e-ticaret sitesi ise yavaş kalır.
• Yalnız hosting firmasının yedeklerine güvenmek. Aynı sunucudaki yedek, sunucuyla birlikte gider; bir kopyayı başka bir yerde tutun.
• Alan adınızı başkasının adına kaydettirmek. Kayıt sahibi siz ya da şirketiniz olmalıdır; yoksa ileride taşınmak bir anlaşmazlığa dönüşür.
• CMS'i ve eklentilerini güncellememek. Güncel olmayan bir eklenti ya da tema, ele geçirilen sitelerde sık görülen bir giriş yoludur.
• Yenileme tarihlerini unutmak. Hosting'in süresi dolunca site kapanır; aynı paketteki e-posta da onunla birlikte durur.

Karar rehberi#

Sıkça sorulan sorular#

Web sitesi için hosting şart mı?#

Evet, her web sitesi onu barındıran bir sunucuda çalışır; ama hosting'i her zaman ayrıca satın almanız gerekmez. Site oluşturucular ve blog platformları hosting'i paketlerine dahil eder; yazılımı kendiniz seçmek ya da siteyi istediğiniz yere taşıyabilmek istiyorsanız kendi hosting'inize ihtiyacınız vardır.

Yalnız alan adım varsa hosting gerekir mi?#

Yalnız o alan adında bir web sitesi göstermek istiyorsanız gerekir. Alan adı tek başına ziyaretçileri başka bir adrese yönlendirebilir ya da bir e-posta hizmeti üzerinden e-posta alabilir; kendi sayfalarınızı göstermek için hosting'e ve onu gösteren DNS kayıtlarına ihtiyacınız vardır.

Ücretsiz hosting güvenli mi?#

Öğrenmek ve küçük statik siteler için iş görür, ama önemli bir site için doğru yer değildir. Ücretsiz paketlerde genellikle dar sınırlar, zorunlu reklamlar ya da kendi alan adını kullanamama gibi kısıtlar olur ve hizmetin süreceğine dair bir söz yoktur; sitenin bir kopyasını kendiniz saklayın ve oraya asla müşteri verisi koymayın.

Web sunucusu ile web hosting arasındaki fark nedir?#

Web sunucusu, tarayıcılara cevap veren bilgisayar ve yazılımdır; web hosting ise ağ, elektrik ve bakım dahil olmak üzere böyle bir sunucuyu ya da bir bölümünü kiralama hizmetidir. Web sunucusunu kendiniz de çalıştırabilirsiniz; hosting, onu sizin yerinize başkasının çalıştırması demektir.

Sitemi başka bir hosting firmasına taşıyabilir miyim?#

Evet. Dosyaları ve veritabanlarını yeni sunucuya kopyalayın, siteyi orada test edin, sonra alan adının DNS kayıtlarını yeni IP adresine yönlendirin. Ziyaretçiler, önbellekteki DNS cevaplarının süresi doldukça yeni sunucuya geçer; bu yüzden eski paketi birkaç gün daha açık tutun.

Hosting süresi dolunca ne olur?#

Site kapanır ve aynı paketteki e-posta da durur. Birçok firma hesabı silmeden önce kısa bir süre bekletir, ama bu süre firmadan firmaya değişir; bu yüzden hemen yenileyin ya da bir yedek indirin. Alan adı ise kendi bitiş tarihi olan ayrı bir sözleşmedir.

Özet#

Web hosting, bir web sitesini çevrim içi tutan kiralık sunucudur: depolama, web sunucusu, çoğu zaman veritabanı ve e-posta, bir de hiç uyumayan bir bağlantı üzerinde genel bir IP adresi. Paylaşımlı hosting, VPS, dedicated sunucu ve bulut hosting, bir sunucunun ne kadarını aldığınıza ve bakımın ne kadarının size kaldığına göre ayrılır; alan adı ise DNS'in o sunucuya yönlendirdiği ayrı bir adrestir. Seçimi sitenin ne çalıştırdığına ve ziyaretçilerinin nerede olduğuna göre yapın, sonra uptime'a, yedeklere, HTTPS'e, desteğe ve ayrılma kolaylığına bakın. Siteler bir hosting adresini ev bağlantısından ayırt edebilir; işiniz belirli ülkelerde veri merkezi ya da ev ağlarından adres gerektiriyorsa proxy ürünlerimiz ikisini de sunar.