Alan Adı (Domain) Nedir, Nasıl Alınır?

Küçük bir işletme için web sitesi kuruyorsunuz ve karşınıza çıkan ilk form hangi alan adını kullanmak istediğinizi soruyor. Ya da bir tedarikçi size ücretsiz bir e-posta hizmetinden değil, kendi şirket adıyla biten bir adresten yazıyor ve bu adresi nasıl aldığını merak ediyorsunuz. İkisinin de cevabı alan adıdır (domain): tarayıcıya yazılan adres ve e-posta adresinde @ işaretinden sonra gelen kısım.

Bu yazıda alan adının ne olduğunu, bölümlerinin nasıl okunduğunu, DNS ile nasıl bağlandığını, bir adın boş olup olmadığının nasıl sorgulandığını ve nasıl kaydedildiğini anlatıyoruz. Yenilemeyi ve süre dolumunu, alan adının URL'den ve hosting'den farkını, bir proxy üzerinden bağlandığınızda adı kimin çözümlediğini de ele alıyoruz.

Alan adı nedir?#

Alan adı, bir web sitesinin, bir e-posta hizmetinin ya da ikisinin birden arkasındaki sunucuları gösteren, kayıt altına alınmış ve kolayca okunan bir addır. Bilgisayarlar birbirini IP adresiyle bulur; IP adresi, internetteki bir cihazı tanımlayan 192.0.2.10 gibi bir sayıdır. Alan adı bu sayıya insanların akılda tutup yazabileceği bir ad verir.

Alan adları Alan Adı Sistemi'nin (DNS) parçasıdır. RFC 1034 bu sistemi bir ağaç olarak tanımlar: en üstte adı olmayan kök, onun altında com gibi uzantılar, onların altında da kaydedilen adlar bulunur. Noktalar arasındaki her parça en fazla 63 karakterlik bir etikettir; adın tamamı en fazla 255 karakter olabilir. Büyük ve küçük harf fark etmez, yani Example.COM ile example.com aynı addır.

Alan adı, adresi makineden de ayırır: site başka bir sunucuya taşınsa bile ziyaretçiler aynı adı yazmaya devam eder, değişen yalnız adın arkasındaki kayıttır.

Alan adı hangi bölümlerden oluşur?#

Alan adı sağdan sola, en genel parçadan en özel parçaya doğru okunur ve parçalar noktayla ayrılır.

Kaydettiğiniz asıl kısım, ikinci düzey ad ile uzantısının birleşimidir: example.com. Bazı ülke uzantıları example.co.uk ya da example.com.tr örneğindeki gibi kendi ara düzeyini ekler; bu durumda kaydedilen kısım üç etiketin tamamıdır. Bunun solundaki her şey, alan adının sahibinin kimseye sormadan oluşturduğu bir alt alan adıdır. www.example.com, mail.example.com ve shop.example.com adreslerinin hepsinin example.com'un sahibine ait olması bu yüzdendir.

Bir etiket harf, rakam ve kısa çizgi içerebilir ama kısa çizgiyle başlayamaz ya da bitemez. Türkçe karakterli ya da Latin alfabesi dışındaki harflerle yazılmış adlar da vardır; bunlar xn-- ile başlayan ve punycode denen bir ASCII biçiminde saklanır.

gTLD ile ccTLD arasındaki fark nedir?#

gTLD (genel üst düzey alan adı), .com, .org ya da .shop gibi bir ülkeye bağlı olmayan uzantıdır. ccTLD (ülke kodlu üst düzey alan adı) ise ISO 3166-1 ülke kodları listesinden alınan ve bir ülkeyi ya da bölgeyi gösteren .de, .jp ya da .tr gibi iki harfli uzantıdır. DNS kökündeki bütün uzantıların resmî listesi olan IANA Top-Level Domain Registry, 15 Kasım 2026'da 1.436 etkin üst düzey alan adı gösteriyordu: 1.126 genel, 309 ülke kodlu uzantı ve internet altyapısına ayrılmış .arpa.

Genel uzantılar ICANN'in kurallarına uyar; bu yüzden yenileme ve süre dolumu her kayıt kuruluşunda aynı şekilde işler. Ülke uzantıları ise kendi kayıt operatörlerinin kurallarına bağlıdır ve bazıları yalnız o ülkede yaşayan kişilere ya da orada kurulu şirketlere açıktır. Örneğin .eu uzantısı yalnız Avrupa Birliği, İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç vatandaşlarına, bu ülkelerde yaşayanlara ve orada kurulmuş kuruluşlara açıktır.

Özel kullanım adları hiç kaydedilemez. .example uzantısı ve IANA'nın elinde tuttuğu example.com adı belgelerde örnek olarak kullanılmak üzere ayrılmıştır; örneklerimizde de bu yüzden onları kullanıyoruz.

Alan adı DNS ile nasıl çalışır?#

Kaydettiğiniz alan adı, uzantısının bölgesine (zone) ad sunucularınızı gösteren bir yönlendirmeyle eklenir; bu sunucular da sitenizin ve e-postanızın nerede olduğunu söyleyen kayıtları tutar.

1. example.com adını kaydedersiniz ve alan adınız için cevap verecek DNS sunucularını, yani ad sunucularını belirtirsiniz. Kayıt kuruluşları ve hosting paketleri genellikle kendi sunucularını varsayılan olarak girer.
2. Kayıt operatörü .com bölgesine bir yetki devri ekler: example.com için şu ad sunucularına sorun.
3. Kayıtlar sizin ad sunucularınızda durur. A kaydı sitenin IPv4 adresini, AAAA kaydı IPv6 adresini, MX kaydı ise alan adına gelen e-postayı alan sunucuyu gösterir.
4. Bir ziyaretçi example.com yazar. Ziyaretçinin DNS çözümleyicisi, yani adları adreslere çeviren sunucu, önce bir kök sunucuya, sonra .com sunucularına sorar; onlar da çözümleyiciyi sizin ad sunucularınıza yönlendirir.
5. Ad sunucularınız adresi verir ve tarayıcı o adresteki sunucuya bağlanır.

Bir kayıtta yaptığınız değişiklik herkese aynı anda ulaşmaz, çünkü çözümleyiciler her cevabı kayıtta belirtilen yaşam süresi (TTL) boyunca saklar. Sorgunun adım adım nasıl yürüdüğünü ve kendi cihazınızın kullandığı DNS sunucusunu nasıl değiştireceğinizi DNS Nedir? yazısında anlattık.

Alan adı nasıl sorgulanır?#

En hızlı yol, bir kayıt kuruluşunun sitesindeki arama kutusudur; bu kutu, adın o firmanın sattığı uzantılarda boş olup olmadığını gösterir. Alınmış bir adın kimde olduğunu ve ne zamana kadar kayıtlı olduğunu görmek için ICANN'in ücretsiz aracı ICANN Lookup kullanılır; araç kayıt verisini doğrudan kayıt operatöründen ve kayıt kuruluşundan okur.

ICANN Lookup, RDAP'yi (Registration Data Access Protocol, kayıt verisi erişim protokolü) kullanır. RDAP eski WHOIS hizmetinin yerini almıştır ve 28 Ocak 2025'ten beri genel uzantılarda kayıt verisinin resmî kaynağıdır. Test bilgisayarımızdan .com kayıt operatörünün RDAP sunucusuna aynı türden bir sorgu gönderdik. example.com için gelen cevapta 14 Ağustos 1995 kayıt tarihi, bitiş tarihi, kayıt kuruluşu ve client transfer prohibited gibi durum kodları vardı; bu kod, adın başka bir kayıt kuruluşuna taşınmasını engeller. Kimsenin kaydetmediği uydurma bir ad ise HTTP 404, yani "bulunamadı" cevabı döndürdü.

Kişisel bilgiler genellikle gizlidir: AB'nin Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) gibi yasalardan bu yana herkese açık kayıtta kayıt kuruluşu, tarihler ve durum görünür; sahibin adı ya da adresi ise nadiren yer alır. Kaydın bulunmaması da adı alabileceğiniz anlamına gelmez:

• Ayrılmış ve premium adlar. Kayıt operatörleri bazı adları satışa çıkarmaz ya da daha yüksek fiyatla satar; kayıt kuruluşunun araması bunu gösterir.
• Ülke uzantıları. Birçok ülkenin kayıt operatörü kendi sitesinde ayrı bir sorgulama aracı sunar.
• Süresi yeni dolmuş adlar. Ek süresindeki bir ad, serbest bırakılmadan önce haftalarca kayıtlı görünür.

Alan adı nasıl alınır?#

Alan adı bir kayıt kuruluşu (registrar) üzerinden alınır: ICANN'in ya da bir ülkenin kayıt operatörünün, bir uzantıda ad satmak için yetkilendirdiği şirket. Hosting firmaları ve site kurma araçları da çoğu zaman bir kayıt kuruluşunun bayisi olarak alan adı satar. ICANN'in kayıt sürecini anlatan rehberine göre 2.000'den fazla yetkili kayıt kuruluşu vardır.

1. Adı seçin. Kısa olsun ve duyulduğunda kolayca yazılsın; insanların unuttuğu kısa çizgi ve rakamlardan kaçının, başkasının markasını da kopyalamayın.
2. Uzantıyı seçin. .com birçok kişinin alışkanlıkla yazdığı uzantıdır; ülke uzantısı ise ziyaretçiye nerede çalıştığınızı söyler, ama önce o uzantının koşullarını okuyun.
3. Bir kayıt kuruluşunda arayın. Alan adı fiyatları uzantıya ve firmaya göre değişir ve ilk yıl çoğu zaman indirimlidir; bu yüzden yalnız ilk yıl fiyatını değil, yenileme fiyatını da karşılaştırın.
4. İletişim bilgilerini doğru girin. ICANN'in rehberi ad, posta adresi, e-posta adresi ve telefon numarası sayar; yenileme hatırlatmaları ve transfer onayları bu e-postaya gelir.
5. Süreyi ve otomatik yenilemeyi seçin. Genel uzantılar tek seferde bir ila on yıl için kaydedilebilir; ödeme yönteminiz geçerli kaldığı sürece otomatik yenileme, alan adının siz fark etmeden sona ermesini önler.
6. Sunuluyorsa gizlilik hizmetini açın. Gizlilik hizmeti, herkese açık kayıtta sizin bilgileriniz yerine, gelen mesajları size ileten aracı iletişim bilgilerini gösterir.
7. Alan adını hizmetlerinize yönlendirin. Kayıt kuruluşunun ad sunucularını olduğu gibi bırakın ya da hosting firmanızın ad sunucularını girin, ardından site ve e-posta için kayıtları ekleyin.

Alan adını, işi bir web tasarımcısı yapsa bile kendi adınıza ya da şirketinizin adına, kendi hesabınızda kaydettirin. Kayıtta adı geçen kişi ya da kuruluş, yani alan adı sahibi (registrant), ad üzerindeki hakları taşır; adı yenileyebilen ya da başka bir yere taşıyabilen de odur.

.tr uzantılı alan adı nasıl alınır?#

.tr uzantılı alan adları TRABİS ("tr" Ağ Bilgi Sistemi) üzerinden tahsis edilir. Başvuruyu sistemin yetkilendirdiği kayıt kuruluşlarından birine yaparsınız ve ücreti de o kuruluşa ödersiniz. TRABİS'in 14 Eylül 2022'de açılmasıyla, daha önce belge istenen com.tr, net.tr ve org.tr uzantılı adlar belgesiz ve "ilk gelen ilk alır" ilkesiyle verilmeye başlandı; sırayı başvurunun TRABİS'e ulaştığı an belirler.

Bazı uzantılar hâlâ belgeyle tahsis edilir; hangilerinin belge istediği İnternet Alan Adları Yönetmeliği'nin ekinde sayılır. TRABİS, ornek.tr gibi doğrudan .tr altındaki adların da öncelikli başvuru dönemlerinin ardından aynı ilkeyle verileceğini duyurdu. Bir .tr alan adı tek seferde en az bir, en fazla beş yıl için tahsis edilir; bir adın boş olup olmadığını TRABİS'in sitesindeki alan adı sorgulama (Whois) sayfasından da kontrol edebilirsiniz.

Alan adının süresi dolunca ne olur?#

Süresi dolan alan adı önce çalışmaz hâle gelir, bir süre sonra da herkesin kaydedebileceği şekilde serbest bırakılır. Genel uzantılarda bu sıra ICANN'in yenileme ve süre dolumu kurallarına göre işler:

1. Hatırlatmalar: Kayıt kuruluşu alan adı sahibine bitiş tarihinden yaklaşık bir ay önce ve yaklaşık bir hafta önce birer e-posta gönderir; bu tarihten sonraki beş gün içinde bir e-posta daha gelir.
2. Süre dolumu: Kayıt kuruluşu adı silmeden önce çalışmasını durdurmak zorundadır; site ve e-posta devre dışı kalır. Onların yerine bir sayfa gösterilirse bu sayfa, kaydın süresinin dolduğunu açıkça söylemelidir.
3. Ek süre: Bazı kayıt kuruluşları geç yenilemeyi 45 güne kadar, çoğu zaman ek ücretle kabul eder.
4. Kurtarma süresi: Kayıt kuruluşu adı sildikten sonra alan adı sahibi onu 30 gün içinde, genellikle daha yüksek bir ücretle geri alabilir.
5. Serbest bırakma: Bundan beş gün sonra kayıt operatörü adı serbest bırakır ve onu ilk kaydeden alır.

Risk, sitenin kapanmasıyla bitmez. Adı sizden sonra kaydeden kişi, eski adreslerinize gönderilen e-postaları alır ve hâlâ o ada giden linklerin ne göstereceğine karar verir. İletişim e-postanızı yenilediğiniz alan adından farklı bir alan adında tutun, çünkü example.com çalışmayı bıraktığında info@example.com adresine gönderilen hatırlatmalar size ulaşmaz.

Alan adı, URL ve hosting arasındaki fark nedir?#

Alan adı yalnızca addır; URL tek bir sayfanın ya da dosyanın tam adresidir, web hosting ise siteyi barındıran sunucudur.

Üzerinde hiçbir site olmayan bir alan adına sahip olabilirsiniz; bir web sitesi de kendine ait bir alan adı olmadan, örneğin bir site kurma aracının alt alan adında yayımlanabilir. Kayıt kuruluşu ile hosting firması aynı şirket de olabilir, iki ayrı şirket de; alan adının sunucuyu göstermesi yeterlidir. Bir hosting paketinin neler içerdiğini ve nasıl seçileceğini Web Hosting Nedir? yazısında anlattık.

Benzer alan adı (typosquatting) nedir?#

Benzer alan adı, gerçek bir addan tek bir yazım hatası ya da birbirine benzeyen tek bir karakter kadar uzakta kaydedilmiş addır: m yerine rn yazılmış exarnple.com gibi. Adı yanlış yazan ya da göz ucuyla okuyan kişi, gerçek sahibin kontrol etmediği bir siteye düşer. Bu yönteme typosquatting denir; böyle adlar çoğu zaman oltalama sayfaları ve sahte faturalar için kullanılır. Giriş yapmadan ya da ödeme yapmadan önce adresin kaydedilmiş kısmını harf harf okuyun; çeşitlerini ve markaların kendilerini nasıl koruduğunu Typosquatting Nedir? yazısında bulabilirsiniz.

Proxy kullanırken alan adını kim çözümler?#

Proxy kullandığınızda alan adı, protokole ve uygulamaya bağlı olarak cihazınız yerine proxy tarafından çözümlenebilir. Proxy, sitelere sizin yerinize bağlanan sunucudur; siteler sizin IP adresinizi değil, onunkini görür.

HTTP ya da HTTPS proxy kullanıldığında tarayıcı adı proxy'ye iletir, çözümlemeyi proxy yapar. SOCKS5'te ise karar uygulamanındır. curl'de proxy adresi socks5:// ile başlıyorsa curl adı kendisi çözümler ve proxy'ye IP adresini gönderir; socks5h:// ile başlıyorsa adı olduğu gibi proxy'ye iletir. Bilgisayarımızda çalıştırdığımız küçük bir SOCKS5 test sunucusu bunu doğruladı: socks5:// ile sunucuya bir IP adresi, socks5h:// ile example.com adı ulaştı.

Bu fark iki nedenle önemlidir. Sizin tarafınızda yapılan çözümleme kendi ağınızdan geçer; internet sağlayıcınızın çözümleyicisi ziyaret ettiğiniz her adı yine görür. Ayrıca büyük siteler DNS sorgularına, soruyu sorana yakın bir sunucunun adresiyle cevap verir; evde yapılan bir çözümleme, başka bir ülkedeki proxy'den çıkan isteği sizin konumunuza göre seçilmiş bir sunucuya gönderebilir. Bir uygulamayı Proxynet'in SOCKS5 Proxy hizmeti üzerinden kullanıyorsanız uygulamanın bu iki biçimden hangisini kullandığına bakın, çünkü çözümlemenin nerede yapılacağını bu belirler.

Alan adlarını nerelerde görürsünüz?#

• Tarayıcının adres çubuğunda, https:// ile ilk / arasında.
• E-posta adresinde @ işaretinden sonra, örneğin ad@example.com.
• Asma kilidin arkasındaki sertifikada; sertifika belirli alan adları için verilir.
• Mesajlardaki linklerde; alan adı, sayfayı gerçekte kimin işlettiğini gösterir.
• Ana makine adı (hostname) ya da sunucu adresi isteyen uygulama ve modem ayarlarında.

Sık yapılan hatalar#

• Alan adını başkasının hesabında kaydettirmek. Adı elinde tutan bir tasarımcı ya da eski çalışan, adı yenilemeyebilir ya da size hiç devretmeyebilir.
• İletişim e-postası olarak aynı alan adındaki bir adresi kullanmak. Alan adı çalışmayı bıraktığında hatırlatmalar da gelmez.
• Yalnız ilk yıl fiyatlarını karşılaştırmak. Sonraki her yıl ödediğiniz tutar yenileme fiyatıdır.
• Kayıtlı kartın son kullanma tarihini takip etmemek. Otomatik yenileme sessizce başarısız olur ve alan adının süresi de dolar.
• Sesli söylendiğinde zor yazılan bir ad seçmek. Kısa çizgi, rakam ve çift harf sık yanlış yazılır.
• Hosting değiştirirken eski kayıtları silmek. MX kaydı siteyle birlikte giderse e-posta da durur.

Karar rehberi#

Sıkça sorulan sorular#

Alan adı ömür boyu satın alınabilir mi?#

Hayır. Kayıt, adı ödediğiniz süre boyunca kullanma hakkı verir; genel uzantılarda bu süre tek seferde en fazla on yıl, .tr uzantılarında beş yıldır. Tek seferlik bir satın alma yoktur, ama zamanında yenilediğiniz ad, yenilemeye devam ettiğiniz sürece sizde kalır.

TLD nedir?#

TLD (top-level domain, üst düzey alan adı), alan adının son noktadan sonraki kısmıdır: example.com'da com, example.co.uk'de uk. Her birini bir kayıt operatörü işletir ve her biri IANA'nın kök bölgesinde listelenir; 15 Kasım 2026'da bu listede 1.436 etkin uzantı vardı.

Alan adı ile web sitesi aynı şey mi?#

Hayır. Alan adı addır; web sitesi ise genellikle bir hosting firmasındaki sunucuda duran sayfaların bütünüdür. Bir alan adı, örneğin bir markayı korumak ya da yalnız e-posta almak için, üzerinde site olmadan da var olabilir.

Alan adında büyük-küçük harf fark eder mi?#

Hayır. DNS adları büyük-küçük harf ayrımı yapmadan karşılaştırır; EXAMPLE.com ile example.com aynı yere gider. URL'de alan adından sonra gelen kısım, yani yol (path) ise bazı sunucularda büyük-küçük harfe duyarlı olabilir.

Bir alan adının sahibi nasıl öğrenilir?#

Adı ICANN Lookup'ta, ülke uzantılarında ise o ülkenin kayıt operatörünün kendi sorgulama aracında arayın. Kayıt kuruluşunu, tarihleri ve durumu görürsünüz; sahibin adı ve iletişim bilgileri genellikle gizlidir, birçok kayıt kuruluşu bunun yerine bir iletişim formu ya da yönlendirme adresi sunar.

Ücretsiz alan adı alınabilir mi?#

Kendi adınıza kayıtlı bir alan adı olarak nadiren. Bazı hosting paketleri ilk yıl için bir alan adı içerir ve yenilemeyi ücretlendirir; site kurma araçları ise kendi alan adlarının altında ücretsiz bir alt alan adı verir, bu ad da onlarda kalır. Uzun süre kontrolünüzde kalacak bir ad için alan adını kendi hesabınızda kaydettirin.

Özet#

Alan adı, sitenizin ve e-postanızın kayıtlı ve kolayca okunan adresidir; sağdan sola okunur: uzantı, kaydedilen ad ve varsa alt alan adları. DNS bu adı, kayıt operatörünün gösterdiği ad sunucuları aracılığıyla sunucu adreslerine çevirir. Bir adı kayıt kuruluşunda ya da ICANN Lookup'ta sorgular, doğru iletişim bilgileriyle kaydettirir ve zamanında yenileyerek elinizde tutarsınız. İşiniz başka ülkelerden bağlanmayı gerektiriyor ve ad çözümlemesinin de orada yapılmasını istiyorsanız proxy hizmetlerimize göz atın.