URL Nedir? Bir Web Adresinin Bölümleri

Bir arkadaşınız "URL'yi atar mısın?" diyor. Bir üyelik formu web sitenizin URL'sini istiyor. Destek ekibi adres çubuğunuzda ne yazdığını soruyor. Üçünün de aradığı aynı şeydir: bir sayfanın tam adresi, yani çoğu zaman https:// ile başlayan ve tek bir sayfaya, görsele ya da dosyaya götüren satır.

Bu yazıda bir URL'nin her bölümünü ve tarayıcının bu adresi nasıl kullandığını anlatıyoruz. Ardından URL'nin her cihazda nasıl kopyalandığına, %20 ifadesinin ne anlama geldiğine, bir bağlantıya tıklamadan önce onu nasıl kontrol edeceğinize ve bir proxy adresinin URL olarak nasıl yazıldığına geçiyoruz.

URL nedir?#

URL, internetteki belirli bir kaynağın adresidir: bir web sayfasının, görselin, PDF'nin, videonun ya da bir API'nin verdiği yanıtın. Kısaltma Uniform Resource Locator'dan gelir ve asıl önemli sözcük "locator", yani bulucudur: URL bir şeye yalnız ad vermez, onun nereden ve nasıl alınacağını da söyler.

Bir adres yazdığınızda, bir bağlantıya tıkladığınızda ya da bir QR kod okuttuğunuzda tarayıcı URL'yi okuyarak hangi protokolü kullanacağına, hangi sunucuya bağlanacağına ve ne isteyeceğine karar verir. MDN'in başlangıç rehberi URL'yi web'deki tek bir kaynağın adresi diye tanımlar. Gündelik dilde "URL", "web adresi" ve "bağlantı" (link) hemen hemen aynı anlamda kullanılır.

Bir URL hangi bölümlerden oluşur?#

Tipik bir web adresinde en fazla sekiz bölüm bulunur ve bunlar her zaman aynı sırayla dizilir. Bütün bölümleri taşıyan örnek bir adres şöyle:

https://shop.example.com:443/blog/what-is-a-url?page=2&sort=new#faq

Şema. Şema en başta gelir ve iki noktayla biter; web adreslerinde ardından // gelir. https şifreli, http şifresiz bir bağlantı demektir. Başka şemalar da vardır: e-posta adresi için mailto:, kendi bilgisayarınızdaki bir dosya için file: gibi.

Ana makine adı (host). shop.example.com bütünüyle ana makine adıdır, yani sunucunun adı. Sağdan sola okunur: com üst düzey alan adıdır, example bu uzantının altında birinin kaydettiği addır (ikisi birlikte, example.com, alan adını oluşturur). shop ise alan adının sahibinin açtığı bir alt alan adıdır; tanıdık www de bir alt alan adıdır. Ana makine adının yerinde doğrudan bir IP adresi de durabilir: http://192.0.2.10/ gibi.

Port. Port, bağlantıyı sunucudaki hangi programın alacağını söyleyen bir sayıdır. Her şemanın varsayılan bir portu vardır: tarayıcıların izlediği WHATWG URL Standardı bu portu http için 80, https için 443 olarak belirler ve varsayılan port adreste yazılmaz. Aynı standardı izleyen Node.js URL ayrıştırıcısı (parser) da örneğimizi :443 olmadan yeniden yazdı. Port ancak bir site başka bir port kullanıyorsa görünür; :8443 gibi.

Yol. Yol, ilk tek eğik çizgiden ? ya da # işaretine kadar uzanır. Eskiden sunucudaki klasörleri ve dosyaları birebir yansıtırdı; bugün sunucu yazılımı herhangi bir yolu herhangi bir içerikle eşleştirebilir.

Sorgu. Sorgu ? ile başlar ve & ile ayrılmış ad=değer çiftlerinden oluşur; örnekte page=2 ve sort=new. Arama kutuları, filtreler, sayfa numaraları ve kampanya takip etiketleri verilerini buraya yazar.

Parça. Parça # ile başlar ve sayfanın içindeki bir yeri, genellikle bir başlığı gösterir. Cihazınızdan hiç çıkmaz: örnek adresi curl ile kendi bilgisayarımızdaki küçük bir test sunucusundan istediğimizde sunucuya /blog/what-is-a-url?page=2&sort=new ulaştı, #faq hiç gelmedi.

Nadiren görülen dokuzuncu bir bölüm // ile ana makine adının arasında yer alabilir: ad:şifre@ biçiminde yazılan kullanıcı bilgisi. Temel URL standardı RFC 3986, şifre içeren bu biçimi 2005'te kullanımdan kaldırılmış (deprecated) saydı; yine de aşağıda anlatılan iki yerde hâlâ karşınıza çıkar: oltalama bağlantılarında ve proxy ayarlarında.

Tarayıcı bir URL'yi nasıl kullanır?#

Tarayıcı URL'yi soldan sağa okur ve her bölümü bir işleme çevirir:

1. Şema. https, tarayıcıya şifreli bir bağlantı açmasını söyler.
2. Ana makine adı. Tarayıcı, internetin ad rehberi olan DNS'e shop.example.com adının arkasındaki IP adresini sorar.
3. Port. O IP adresine, https için varsayılan olan 443 numaralı porttan bağlanır.
4. Yol ve sorgu. İkisini istek satırında sunucuya gönderir: GET /blog/what-is-a-url?page=2&sort=new.
5. Yanıt. Sunucu bu yola ve sorguya karşılık gelen içeriği bulup geri gönderir ya da 404 Not Found gibi bir hatayla yanıt verir.
6. Parça. Sayfa yüklendikten sonra tarayıcı faq ile işaretlenmiş bölüme kayar.

Sayfa içindeki bağlantılarda bazı bölümler çoğu zaman yazılmaz: https://example.com/blog/ sayfasında /pricing diye yazılmış bir bağlantı göreli (relative) bir URL'dir; tarayıcı eksik bölümleri açık olan sayfadan alır ve adresi https://example.com/pricing diye tamamlar.

URL, alan adı ve IP adresi arasındaki fark nedir?#

URL tek bir sayfanın tam adresidir, alan adı bu adresin içindeki sunucu adıdır, IP adresi ise bu adın karşılık geldiği sayıdır.

Bir sitedeki bütün sayfalar aynı alan adını paylaşır ama her birinin kendi URL'si vardır; birçok alan adı da aynı sunucuyu gösterebilir. Alan adlarının nasıl kaydedildiğini, yenilendiğini ve bir sunucuya yönlendirildiğini Alan Adı Nedir? yazısında anlattık.

Bilgisayarlar birbirine IP adresiyle ulaşır; alan adları, insanlar sayı ezberlemek zorunda kalmasın diye vardır. Genel ve yerel IP adreslerini ve kendi adresinizi nasıl öğreneceğinizi IP Adresi Nedir? yazısında bulabilirsiniz.

Bir sayfanın URL'si nasıl bulunur ve kopyalanır?#

Açık olan sayfanın URL'si tarayıcının adres çubuğundadır; bu, sayfanın üstünde ya da altında duran uzun alandır. Adres çubuğu olmayan uygulamalar bağlantıyı Paylaş düğmesinin arkasında tutar.

Bilgisayarda#

1. Adres çubuğuna bir kez tıklayın. Tarayıcının görüntülerken kısalttığı bölümler de dahil, adresin tamamı seçilir.
2. Seçili adrese sağ tıklayıp Kopyala'yı seçin ya da Ctrl+C'ye (Mac'te Cmd+C) basın.
3. Adresi istediğiniz yere Ctrl+V (Mac'te Cmd+V) ile yapıştırın.

Bu adımlar Chrome, Edge, Firefox ve Safari'de aynıdır.

iPhone'da#

1. Safari'de ya da Chrome'da adres çubuğuna dokunarak adresin tamamını seçin. Safari bu çubuğu Küçük ve Alt sekme yerleşimlerinde sayfanın altında, Üst yerleşiminde sayfanın üstünde gösterir; yerleşimi Ayarlar > Uygulamalar > Safari > Sekmeler bölümünden seçersiniz.
2. Seçili adrese dokunun, ardından Kopyala'ya dokunun.

Sayfayı birine göndermek istiyorsanız Safari'nin altındaki Sayfa Menüsü düğmesine, ardından Paylaş'a dokunun (Alt ya da Üst yerleşiminde doğrudan Paylaş düğmesine).

Android'de#

1. Chrome'da adres çubuğuna dokunun.
2. Çubuğun altında, sayfanın adresinin yanındaki kopyala simgesine dokunun.

Bağlantıyı bir uygulamaya göndermek için adres çubuğunun yanındaki Diğer menüsünü (üç nokta) açıp Paylaş... seçeneğine dokunun.

YouTube uygulamasında#

1. Videoyu açın ve oynatıcının altındaki Paylaş'a dokunun.
2. Bağlantıyı kopyala'ya dokunun.

Bilgisayarda youtube.com'da videonun altındaki Paylaş'a, ardından Kopyala düğmesine tıklayın; önce Başlangıç kutusunu işaretlerseniz bağlantı videoyu o andan başlatır. Diğer uygulamalar da bağlantıyı genellikle bir paylaşma menüsünde tutar, yalnız seçeneğin adı uygulamadan uygulamaya değişir.

URL'deki %20 ne anlama gelir?#

%20, URL'nin taşıyabileceği biçimde yazılmış bir boşluktur. Bir URL'de yalnız harfler, rakamlar, -, ., _ ve ~ işaretleri ile /, ?, #, &, @ gibi görevi olan karakterler bulunabilir. Bunların dışındaki her karakter ve düz metin olarak kullanılan her görevli karakter yüzde kodlamasıyla (percent-encoding) yazılır: her bayt % işareti ve iki haneli onaltılık koduyla değiştirilir. Bu kural RFC 3986'da tanımlanır.

Testimizde boşluk %20, @ işareti %40, iki nokta da %3A oldu. İngilizcede bulunmayan harfler önce UTF-8 baytlarına çevrilir; bu yüzden bir yoldaki çiçek sözcüğü %C3%A7i%C3%A7ek hâline geldi. Form verilerinde boşluğun + olarak yazıldığı bir biçim kullanılır; arama adreslerinde sık sık hello+world gibi ifadeler görmenizin nedeni budur.

Alan adları için başka bir kural geçerlidir: temel Latin (ASCII) alfabesi dışındaki harfleri taşıyan bir ad, xn-- ile başlayan ASCII bir biçime çevrilir; bücher.example adı xn--bcher-kva.example olur.

URL slug nedir, okunur bir URL nasıl oluşturulur?#

Slug, bir sayfanın yolundaki okunur son bölümdür: https://example.com/blog/what-is-a-url adresinde slug what-is-a-url kısmıdır. İçerik yönetim sistemleri slug'ı genellikle sayfa başlığından üretir; yayımlamadan önce değiştirebilirsiniz.

Google'ın URL yapısı rehberi site sahiplerine kısa bir kontrol listesi verir:

• Uzun kimlik numaraları yerine okunur sözcükler.
• Sözcükler arasında alt çizgi değil, kısa çizgi (tire).
• Hedef kitlenizin kullandığı sözcükler, onun dilinde.
• Tek bir harf büyüklüğü. Google yolları büyük-küçük harfe duyarlı sayar; /Blog ve /blog iki ayrı URL'dir.
• İçeriği değiştirmeyen parametreye yer yok. Sorgunun her farklı hâli, arama motorlarının taraması gereken bir URL daha demektir.

Yayımladığınız bir URL'yi değiştirmeyin. Değiştirmeniz gerekirse eski adresi kalıcı bir yönlendirmeyle (HTTP 301) yenisine gönderin; böylece bağlantılar, yer işaretleri ve arama sonuçları çalışmaya devam eder.

Bir bağlantıya tıklamadan önce onu nasıl okursunuz?#

Önce ana makine adını bulun, çünkü gideceğiniz sunucuyu o söyler. Ana makine adı, // ile ondan sonra gelen ilk /, ? ya da # arasındaki kısımdır; bu kısımda bir @ varsa, @ işaretine kadar olan bölüm sayılmaz. Ana makine adının sağ ucunda kayıtlı ad ve uzantısı durur; bunların solunda ya da yolun içinde yazan her şeyi sunucunun sahibi dilediği gibi seçebilir.

Üç yaygın hile, insanların bağlantıyı soldan okumasına dayanır:

• Alt alan adı olarak marka adı. https://example.com.login-check.example.net/verify adresi example.net'e aittir.
• Yolda marka adı. https://login-check.example.net/example.com/account adresinde sunucu yine login-check.example.net'tir.
• @ hilesi. https://example.com@login.example.net/account adresinde @ işaretinden önceki her şey kullanıcı bilgisidir. Testimizdeki ayrıştırıcı example.com kısmını kullanıcı adı, login.example.net adresini de sunucu olarak okudu. HTTP standardı RFC 9110, güvenilmeyen kaynaklardan gelen web adreslerindeki kullanıcı bilgisinin bu nedenle hata sayılmasını ister.

Gerçek adresi önceden görmek için bilgisayarda imleci bağlantının üzerine getirin; iPhone'daki Safari'de bağlantıyı basılı tutarsanız sayfayı açmadan önizlemesini görürsünüz. Bağlantı kısaltma hizmetlerinin ürettiği kısa bağlantılar, hedefi siz açana kadar gizler; beklemediğiniz bir kısa bağlantıya dikkatle yaklaşın.

l harfi yerine 1 rakamı gibi gerçek addan tek karakterle ayrılan adlar ayrı bir hiledir ve kendi uyarı işaretleri vardır; bunları Typosquatting Nedir? yazısında anlattık.

Bir proxy adresi URL olarak nasıl yazılır?#

Proxy adresi de bir URL olarak yazılır; web sayfalarının artık kullanmadığı kullanıcı bilgisi bölümü burada proxy giriş bilgilerini taşır:

http://user:pass@pr.proxynet.io:8000

• http, proxy ile konuşulan protokoldür; SOCKS5 proxy'de şema socks5 olur ve Endpoint Oluşturucu'nun gösterdiği SOCKS5 portuyla kullanılır.
• user:pass, proxy kullanıcı adınız ve şifrenizdir.
• pr.proxynet.io, proxy sunucusunun ana makine adıdır.
• 8000, proxy'nin dinlediği porttur.

Şifrede @, : ya da # gibi URL'de görevi olan bir karakter varsa onu yüzde kodlamasıyla yazın; yoksa araç adresi yanlış yerden böler: p@ss:w0rd şifresi p%40ss%3Aw0rd olur. curl kılavuzu, curl'ün proxy adresindeki kullanıcı adının ve şifrenin kodunu çözdüğünü belirtir; yani %40 proxy'ye @ olarak ulaşır.

Komut satırı araçlarının ve programlama kütüphanelerinin çoğu proxy'yi bu biçimde kabul eder. Residential Proxy kurarken kullanıcı adınız, şifreniz, ana makine adı ve port bu kalıba yerleşir.

URL'lerle nerede karşılaşırsınız?#

• Adres çubuğunda, her tarayıcıda.
• Bağlantılarda: e-postalarda, mesajlarda, belgelerde ve sosyal medya gönderilerinde.
• QR kodlarda; QR kodlar çoğu zaman bir URL taşır.
• Formlarda: "web siteniz" ya da profil bağlantınız istendiğinde.
• Kodda ve uygulama ayarlarında; API uç noktaları, webhook'lar ve proxy'ler URL olarak yazılır.

Sık yapılan hatalar#

• Yalnız alan adını göndermek. example.com kastettiğiniz sayfayı değil, ana sayfayı açar.
• Özel bilgi taşıyan bir URL'yi paylaşmak. Şifre sıfırlama e-postalarından ya da paylaşılan belgelerden gelen bağlantılar anahtar gibi çalışan bir kod (token) içerebilir.
• Bağlantıyı başına bakarak değerlendirmek. Nereye gideceğinizi ana makine adının sağ ucu belirler.
• Yayımlanmış bir slug'ı yönlendirme yapmadan değiştirmek. Eski bağlantılar ve yer işaretleri 404 hatasına düşer.
• Proxy şifresindeki özel karakterleri kodlamadan yazmak. Kodlanmamış bir @ ya da # proxy adresini bozar.
• Farklı içerik göstermek için # kullanmak. Sunucu parçayı hiç görmez, Google da genellikle dikkate almaz.

Karar rehberi#

Sıkça sorulan sorular#

URL'nin açılımı nedir?#

URL, Uniform Resource Locator'ın kısaltmasıdır; Türkçede Tekdüzen Kaynak Bulucu diye çevrilir. "Locator" (bulucu) sözcüğü, adresin kaynağın nerede olduğunu ve nasıl alınacağını söylediğini anlatır; URL'yi düz bir addan ayıran da budur. Gündelik dilde web adresi de denir.

URL ile bağlantı aynı şey mi?#

Neredeyse. Bağlantı, tıklanan metin, görsel ya da düğmedir; URL ise onun içinde saklanan adrestir. Bir bağlantının görünen metninde her şey yazabilir; bu yüzden tıklamadan önce URL'ye bakmakta fayda vardır.

URL ile URI arasındaki fark nedir?#

URI (Uniform Resource Identifier), bir kaynağı tanımlayan her türlü karakter dizisidir; URL ise o kaynağa nasıl ulaşılacağını da söyleyen URI'dir. RFC 3986 yeni belgelerin genel terim olan URI'yi kullanmasını ister; tarayıcıların izlediği URL Standardı ise hepsine "URL" der. Gündelik kullanımda iki terim aynı anlama gelir.

URL'ler büyük-küçük harfe duyarlı mı?#

Kısmen. Şema ve ana makine adı duyarlı değildir: HTTPS://Shop.EXAMPLE.com ile https://shop.example.com aynı yere gider ve testimizdeki ayrıştırıcı ikisini de küçük harfe çevirdi. Yol ve sorgu ise sunucuya bağlı olarak duyarlı olabilir; Google da /Blog ve /blog adreslerini ayrı URL sayar.

Bir URL en fazla ne kadar uzun olabilir?#

URL standartları sabit bir üst sınır koymaz. RFC 9110, HTTP yazılımlarının en az 8.000 bayt (octet) uzunluğundaki URL'leri kabul etmesini önerir; Chrome ise URL'leri 2 MB ile sınırlar. Birçok sunucu çok daha önce durur ve 414 URI Too Long yanıtını verir; bu yüzden uzun verileri URL'ye koymayın.

Geçerli bir URL nasıl olmalı?#

Geçerli bir URL bir şema ve iki noktayla başlar, web adreslerinde // işaretinden sonra bir ana makine adı taşır ve izin verilen küme dışındaki her karakteri, boşluklar dahil, yüzde kodlamasıyla yazar. Tarayıcılar boşluk gibi küçük hataları sessizce düzeltir, ama formlar, API'ler ve başka programlar aynı adresi reddedebilir.

Özet#

URL, web'deki tek bir kaynağın tam adresidir: şema, ana makine adı, isteğe bağlı port, yol, sorgu ve parça, her zaman bu sırayla. Ana makine adı sunucuyu, yol sayfayı gösterir; ? ve # işaretlerinden sonra gelen bölümler sunucuya ya da tarayıcıya ek bilgi verir. URL'yi adres çubuğundan ya da Paylaş düğmesinden kopyalayın, tanımadığınız bir bağlantıya tıklamadan önce ana makine adını okuyun ve proxy şifresindeki özel karakterleri yüzde kodlamasıyla yazın. Araçlarınız ya da betikleriniz için proxy kuruyorsanız seçenekleri proxy ürünleri sayfamızda karşılaştırabilirsiniz.