Alt Ağ Maskesi (Subnet Mask) Nedir, Nasıl Hesaplanır?

Wi-Fi bağlantınızın ayrıntılarını açıyorsunuz ve alt alta üç sayı görüyorsunuz: 192.168.1.37 gibi bir IP adresi, 192.168.1.1 gibi bir modem adresi ve ikisinin arasında 255.255.255.0 yazan bir alt ağ maskesi. İkisi adrese benziyor; üçüncüsü pek benzemiyor, ama içindeki tek bir yanlış rakam bilgisayarınızın yazıcıyla ya da internetle bağını koparabilir.

Bu yazıda alt ağ maskesinin ne işe yaradığını, 255.255.255.0 ve /24 yazımlarının nasıl okunduğunu ve bir alt ağın nasıl hesaplandığını, ikili sayılarla adım adım çözülmüş bir örnekle anlatıyoruz. Ardından maskenizi her cihazda nerede bulacağınızı, yanlış maskenin neyi bozduğunu ve proxy kullanıcılarının neden /24 bloklarından söz ettiğini gösteriyoruz.

Alt ağ maskesi nedir?#

Alt ağ maskesi, bir IPv4 adresini iki kısma ayıran ayardır: aynı yerel ağdaki bütün cihazların ortak kullandığı ağ kısmı ve her cihazda farklı olan cihaz kısmı (host kısmı). Host, adresi olan her cihazdır: dizüstü bilgisayar, telefon, yazıcı. Microsoft'un TCP/IP adresleme ve alt ağ oluşturma rehberi bu ayrımın ne işe yaradığını da söyler: bilgisayarın ağ yazılımı TCP/IP, başka bir cihazın yerel alt ağda mı yoksa uzak bir ağda mı olduğuna maskeye bakarak karar verir.

IPv4 adresi 32 bitten, yani 0 ya da 1 olabilen 32 basamaktan oluşur ve 0 ile 255 arasındaki dört sayıyla yazılır; sekiz bit taşıyan bu sayıların her birine oktet (sekizli) denir. Maske de aynı biçimde yazılır, ama bir adres değildir: ona hiçbir şey gönderilmez. Adres kavramı sizin için yeniyse önce IP Adresi Nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Alt ağ (subnet, subnetwork), ağ kısmı aynı olan adreslerin oluşturduğu gruptur. Posta adresine benzetirsek maske, sokak adının nerede bitip kapı numarasının nerede başladığını gösterir.

255.255.255.0 nasıl okunur?#

İkili sayıya, yani yalnız 0 ve 1 kullanan sayı sistemine çevrilerek okunur. 255, sekiz tane 1'dir (11111111), 0 da sekiz tane 0; yani 255.255.255.0, 24 tane 1 ve ardından 8 tane 0 demektir. 1'ler ağ kısmını, 0'lar cihaz kısmını işaretler.

CIDR standardı 1'lerin soldan başlayıp kesintisiz sürmesini şart koşar. Bu yüzden maskenin bir okteti yalnız dokuz değerden biri olabilir: 255, 254, 252, 248, 240, 224, 192, 128 ya da 0; bunlar sırasıyla 8'den 0'a kadar azalan sayıda 1 biti taşır. 255.255.255.192 geçerlidir (8 + 8 + 8 + 2 = 26 tane 1), 255.255.255.100 ise geçersizdir.

/24 ne demek?#

/24, aynı maskenin kısa yazımıdır: 1'leri sayar. 255.255.255.0 maskeli 192.168.1.37, 192.168.1.37/24 diye yazılır. Bu yazım, bugün RFC 4632 ile tanımlanan CIDR'dan (Classless Inter-Domain Routing, sınıfsız alanlar arası yönlendirme) gelir: önce adres, sonra eğik çizgi, en sonda da anlamlı bit sayısını veren 0 ile 32 arasında bir değer yazılır; bu değere ön ek uzunluğu (prefix length) denir.

CIDR'dan önce adresler sabit maskeli sınıflara ayrılıyordu: A sınıfı 255.0.0.0, B sınıfı 255.255.0.0, C sınıfı 255.255.255.0 kullanıyordu. RFC 4632 sınıfları kaldırdı, ama kendi tablosunda /24 bloğunu hâlâ eski C sınıfının büyüklüğü diye işaretler; "C sınıfı ağ" sözünün bugün de /24 anlamında kullanılmasının nedeni budur.

Cihazınız alt ağ maskesini nasıl kullanır?#

Cihazınız her paketi göndermeden önce adresleri karşılaştırır ve hedefin yerel ağın içinde mi dışında mı olduğuna bakar:

1. Kendi adresini ve maskesini bilir; örneğin 192.168.1.37 ve 255.255.255.0. Bunları genellikle modemden DHCP ile alır; DHCP, ağ ayarlarını cihazlara otomatik olarak dağıtan hizmettir.
2. Kendi ağını hesaplar. Bunu VE (AND) adlı işlemle yapar: adresin bir biti yalnız maskede 1 olan yerde korunur. Sonuç 192.168.1.0 olur.
3. Aynı işlemi hedef adrese uygular. 192.168.1.200 adresindeki yazıcı da 192.168.1.0 verir; 203.0.113.25 adresindeki bir site ise 203.0.113.0.
4. Ağ aynıysa doğrudan teslim eder. Paket doğrudan yazıcıya gider.
5. Ağ farklıysa ağ geçidine gönderir. Sitenin paketi modeminize gider, modem de onu internete doğru iletir.

Alt ağ, IP adresi ve maskeden nasıl hesaplanır?#

Adresle maskeyi VE işlemine sokarak ağ adresini bulursunuz; cihaz bitlerinin hepsini 1 yaptığınızda yayın adresi, cihaz bitlerini saydığınızda da alt ağın büyüklüğü çıkar. 192.168.1.37/24 için hesabın tamamı aşağıda; her satırı kısa bir betikle doğruladık:

1. Adresi ikili sayıya çevirin. 192 11000000, 168 10101000, 1 00000001, 37 de 00100101 olur (32 + 4 + 1).
2. Maskeyi altına yazın: 24 tane 1, ardından 8 tane 0.
3. İki satırı VE işlemine sokun. Maskede 1 olan yerde adresin bitini aynen yazın, 0 olan yerde 0 yazın. Çıkan sonuç ağ adresidir.
4. 8 cihaz bitini 1 yapın. Böylece yayın adresini (broadcast) bulursunuz; bu adrese gönderilen mesaj alt ağdaki bütün cihazlara aynı anda ulaşır.
5. Sayın ve çıkarın. Sekiz cihaz biti 2⁸ = 256 adres verir. Ağ adresi ve yayın adresi hiçbir cihaza verilemez; geriye 254 kullanılabilir adres kalır: 192.168.1.1 ile 192.168.1.254 arası.

                ondalık          ikili
IP adresi       192.168.1.37     11000000.10101000.00000001.00100101
Alt ağ maskesi  255.255.255.0    11111111.11111111.11111111.00000000
Ağ (VE)         192.168.1.0      11000000.10101000.00000001.00000000
Yayın           192.168.1.255    11000000.10101000.00000001.11111111

Yalnız 255 ve 0'dan oluşmayan maskeler için kısa bir yol var. /26 (255.255.255.192) maskesinde sıfır olmayan son okteti 256'dan çıkarın: 256 − 192 = 64; alt ağlar .0, .64, .128 ve .192 ile başlar. Sonu .100 olan bir adres .64 bloğuna düşer: ağ 192.168.1.64, yayın 192.168.1.127, kullanılabilir adresler .65 ile .126 arası. İnternetteki alt ağ hesaplayıcıları da tam olarak bunu yapar.

En yaygın alt ağ maskeleri hangileri?#

Karşınıza en sık çıkacak maskeler aşağıdaki tabloda.

Ön ek bir arttıkça blok yarıya iner. /30 iki yönlendirici arasındaki bir bağlantıya yeter; /32 ise tek bir adrestir ve güvenlik duvarı kurallarında, izin listelerinde ve VPN ayarlarında "yalnız bu adres" anlamına gelir.

Alt ağ maskesi nasıl bulunur?#

Kullandığınız bağlantının ağ ayrıntılarına bakarak bulunur; Windows'ta bunları tek bir komut gösterir.

Windows#

Başlat menüsüne cmd yazın, Komut İstemi'ni açın ve şu komutu çalıştırın:

ipconfig

Komut her ağ bağdaştırıcısının (ağ kartının) IPv4 adresini, alt ağ maskesini ve varsayılan ağ geçidini listeler. Aşağıdaki çıktı Windows 11 test bilgisayarımıza ait; yalnız ilgili satırları bıraktık ve adresleri belgeleme amaçlı değerlerle değiştirdik (evde genellikle 192.168.x.x görürsünüz). Test bilgisayarımızda ipconfig, satır adlarını Türkçe değil İngilizce yazdı (Subnet Mask, Default Gateway gibi):

Ethernet adapter Ethernet:

   IPv4 Address. . . . . . . . . . . : 192.0.2.37
   Subnet Mask . . . . . . . . . . . : 255.255.255.0
   Default Gateway . . . . . . . . . : 192.0.2.1

Kullandığınız bağdaştırıcının bloğunu okuyun; Media disconnected (bağlı değil) yazan bağdaştırıcıları atlayabilirsiniz.

Mac#

Apple'ın TCP/IP ayarları rehberi şu yolu izler:

1. Elma menüsü > Sistem Ayarları'nı seçin, ardından kenar çubuğunda Ağ'ı tıklayın.
2. Kullandığınız bağlantıyı, örneğin Wi-Fi'yi seçin ve Ayrıntılar'ı tıklayın.
3. TCP/IP'yi tıklayın. Bu bölümde IPv4 adresi, alt ağ maskesi ve yönlendirici (modem) adresi görünür.

iPhone#

1. Ayarlar uygulamasını açın ve Wi-Fi'ye dokunun.
2. Bağlı olduğunuz ağın yanındaki Daha Fazla Bilgi düğmesine dokunun.
3. IPv4 adresi bölümüne inin; IP adresi, alt ağ maskesi ve yönlendirici burada listelenir.

Android#

Menü adları markadan markaya değişir. Google'ın Android kablosuz ağ yardımı standart yolu verir:

1. Ayarlar uygulamasını açın ve Ağ ve internet > İnternet'e dokunun.
2. Bağlı kablosuz ağınızın yanındaki Kablosuz ayarları simgesine (dişli) dokunun.
3. Ağ ayrıntılarına inin. Birçok telefon alt ağ maskesini burada gösterir; bazıları yalnız adresi ve ağ geçidini gösterir.

Statik adres girerken Android maske yerine Network prefix length (ağ ön eki uzunluğu) ister: 24, 255.255.255.0 demektir. Modeminizin yönetim sayfası da LAN ayarlarında bütün ev ağının maskesini gösterir.

Alt ağ maskesi, IP adresi ve varsayılan ağ geçidi arasındaki fark ne?#

IP adresi cihazınızı tanımlar, alt ağ maskesi yerel ağın nereye kadar uzandığını söyler, varsayılan ağ geçidi de bu sınırın ötesine giden her şeyi alan modemdir.

Üçü birbiriyle uyumlu olmalıdır: ağ geçidi, maskenin tarif ettiği aralığın içinde durmak zorundadır. Maske bir ağdaki bütün cihazlarda aynıdır; IP adresi ise her cihaza özgüdür. Ağ geçidinin nasıl çalıştığını ve nasıl bulunduğunu Varsayılan Ağ Geçidi Nedir? yazısında anlattık.

Alt ağ maskesi yanlışsa ne olur?#

Cihaz ağının sınırını yanlış yere çizer; Wi-Fi simgesi bağlı görünmeye devam ederken bazı cihazlar ya da internetin tamamı cevap vermez olur. Yanlış maske elle girilen ayarlardan gelir; DHCP doğrusunu dağıtır.

• Fazla dar maske. 192.168.1.37 adresli ve 255.255.255.128 (/25) maskeli bir bilgisayar, ağının .127'de bittiğini sanır; .200 adresindeki yazıcıya giden trafik modeme yollanır ve yazıcıya ulaşıp ulaşmayacağı modemin davranışına bağlıdır. Aynı maskeyle .200 adresindeki bir cihazın aralığı .128-.255 olur; .1 adresindeki modem bu aralığın dışında kalır ve internet kesilir.
• Fazla geniş maske. 255.255.0.0 (/16) ile bilgisayar bütün 192.168.x.x adreslerini yerel sayar. Modeminiz 192.168.0.1 adresli ikinci bir cihaza, örneğin internet sağlayıcınızın verdiği başka bir modeme bağlıysa bilgisayar o adrese giden trafiği ağ geçidine hiç göndermez ve o cihazın sayfası açılmaz. Microsoft'un rehberi bu durumu anlatır: yakındaki ağlarla iletişim başarısız olur, uzaktakilerle olmaz.
• Çözüm. Bağlantıyı yeniden otomatiğe (DHCP) alın ya da maskeyi modemden veya sorunsuz çalışan bir cihazdan kopyalayın.

IPv6'da alt ağ maskesi nasıl çalışır?#

IPv6'da noktalı maske yoktur: ağ yalnız RFC 4291 belgesinin tanımladığı "adres/ön ek uzunluğu" biçimiyle yazılır ve sayı, ağı oluşturan soldaki bitleri sayar. Sıradan IPv6 adresleri son 64 bitlerini cihazın arayüz kimliğine ayırır; bu yüzden yerel bir ağ genellikle /64'tür: adresin ilk yarısı ağı, ikinci yarısı cihazı adlandırır.

Proxy kullanıcıları /24 alt ağlarını neden önemser?#

Çünkü siteler ve itibar sistemleri, yani adreslere geçmişlerine göre puan veren servisler, bir adresi kısmen komşularına bakarak değerlendirir; proxy kullanıcıları da bu komşuluğu genellikle /24 olarak ölçer, yani ilk üç sayısı aynı olan 256 adres. Aynı /24 içinden gelen çok sayıda proxy adresi, birçok ayrı kullanıcıdan çok tek bir kaynak gibi görünür.

Bazı dolandırıcılık puanlama servisleri, bir adres hakkında öğrendiklerini aynı alt ağa ve aynı ağa ait diğer adreslere de uyguladıklarını açıkça söyler; bir /24 içindeki tek bir adres spam gönderdiyse komşuları daha düşük bir puanla başlar. Bu puanların arkasındaki listeleri IP İtibarı Nedir? yazısında açıkladık.

Residential adresler, yani ev bağlantılarına ait adresler, birçok internet sağlayıcısına dağılmıştır; bu yüzden residential bir havuz birkaç komşu blokta değil, çok sayıda farklı blokta bulunur. Proxynet Residential Proxy ile ülkeyi ve şehri seçersiniz, bir ağı ASN'siyle, yani ağın kayıt numarasıyla da hedefleyebilirsiniz.

Datacenter (veri merkezi) adresleri genellikle ardışık gruplar hâlinde dağıtılır; bu yüzden birkaç Datacenter Proxy adresi aynı /24'ü ve onunla birlikte aynı itibarı paylaşabilir: bir projenin yol açtığı sorun, aynı bloktaki diğer projelerin de peşine düşebilir.

Blok çeşitliliği, bir sitenin kurallarını aşmanın yolu değildir. Hız sınırını ya da yasağı aşmak için istekleri bloklara yaymak, kötüye kullanım önleme sistemlerinin yakalamak için kurulduğu davranışın ta kendisidir; adresler ne olursa olsun istek hızını makul tutun.

Alt ağ maskesiyle nerede karşılaşırsınız?#

• Modem ayarları: LAN sayfası maskeyi ve DHCP'nin dağıttığı adres aralığını gösterir.
• Cihazlarda statik adres: yazıcılar, kameralar ve ağ depolama (NAS) cihazları bir adres, bir maske ve bir ağ geçidi ister.
• Bulut ağları ve güvenlik duvarı kuralları: 10.0.0.0/16 gibi CIDR yazımıyla tanımlanır.

Sık yapılan hatalar#

• Maskeyi adres sanmak. Maske bir aralığı tarif eder; ping atılacak bir şey yoktur.
• /24'ü "24 cihaz" diye okumak. 24 ağ biti demektir ve 254 kullanılabilir adres bırakır.
• Bir cihaza ağ adresini ya da yayın adresini vermek. Bir /24 içinde .0 ve .255 ayrılmıştır.
• Modeminkiyle uyuşmayan bir maske girmek. Bir ağdaki bütün cihazlar aynı maskeyi kullanır.
• Maskenin genel IP'nizi, hızınızı ya da gizliliğinizi değiştirmesini beklemek. Maske yalnız neyin yerel olduğuna karar verir.

Karar rehberi#

Sıkça sorulan sorular#

Alt ağ maskesi ne olmalı?#

Ağınızın geri kalanıyla aynı; evde bu genellikle 255.255.255.0 olur. Cihazınız ayarlarını otomatik alıyorsa modem maskeyi zaten doğru ayarlamıştır. Statik adres giriyorsanız maskeyi modemden ya da sorunsuz çalışan bir bilgisayardan kopyalayın.

255.255.255.0 ile /24 aynı şey mi?#

Evet. 255.255.255.0, 32 biti dört oktet hâlinde açık açık yazar; /24 ise baştaki 24 tane 1'i sayar. İkisi de 256 adres demektir, bunların 254'ü kullanılabilir.

İki cihazın alt ağ maskesi aynı olabilir mi?#

Evet, aynı ağdalarsa olmalıdır da. Maske ağı tarif eder, bu yüzden ağdaki her cihaz aynı maskeyi kullanır; farklı olması gereken IP adresidir.

255.255.255.0 ile 255.255.0.0 arasındaki fark ne?#

Ağın büyüklüğü. 255.255.255.0 (/24) cihazlara 8 bit bırakır, yani 254 kullanılabilir adres; 255.255.0.0 (/16) ise 16 bit, yani 65.534 adres. Ev modemleri normalde ilkini kullanır.

Alt ağ maskesi yalnız IP adresinden bulunabilir mi?#

Hayır. Adres maskesini üzerinde taşımaz: aynı 192.168.1.37, bir /24'ün, bir /25'in ya da bir /16'nın içinde olabilir. Ayarın kendisine ihtiyacınız var; onu cihazdan, modemden ya da ağın yöneticisinden öğrenirsiniz.

Alt ağ maskesi internet hızını etkiler mi?#

Hayır. Maske yalnız bir hedefin yerel mi olduğuna, yoksa modem üzerinden mi gideceğine karar verir. Yanlış maske bağlantıyı yavaşlatmaz, koparır.

Özet#

Alt ağ maskesi, IPv4 adresini ağ kısmına ve cihaz kısmına ayırır: 1'ler ağı, 0'lar cihazları işaretler. 255.255.255.0 ile /24 aynı maskedir ve 254'ü kullanılabilir 256 adres demektir; cihaz da bu maskeyle bir paketi doğrudan mı teslim edeceğine, yoksa varsayılan ağ geçidine mi göndereceğine karar verir. Adresi maskeyle VE işlemine sokup cihaz bitlerini 1 yaptığınızda her alt ağın ağ ve yayın adresini bulursunuz. Maske sorunlarının çoğu, bağlantıyı yeniden DHCP'ye aldığınızda biter. Birçok ağa dağılmış proxy adreslerine ihtiyacınız varsa seçenekleri proxy ürünleri sayfamızda karşılaştırabilirsiniz.