Bir araştırmacı, incelediği forumun kendisini tanımamasını istiyor; aynı gün bir e-ticaret ekibi, ürün sayfalarının Almanya'dan nasıl göründüğünü saat başı kontrol eden bir betik yazıyor. İkisi de "IP adresimi gizleyeyim" diye yola çıkar ve ikisinin de karşısına aynı iki kelime çıkar: Tor ve proxy. Oysa bu iki araç aynı soruna cevap vermez. Biri kimliğinizi gizlemek için tasarlanmıştır, diğeri trafiğinizi istediğiniz adresten çıkarmak için.
Bu yazıda Tor ağının nasıl çalıştığını, Tor Browser ile Tor ağının neden aynı şey olmadığını ve bir proxy'nin aradan nasıl geçtiğini anlatıyoruz. Ardından ikisini tek tabloda karşılaştırıyor, çıkış düğümünün neyi görebildiğini, sitelerin Tor trafiğine neden CAPTCHA gösterdiğini ve hangi işte hangisinin doğru olduğunu açıklıyoruz. Tor'a ait bilgileri 7 Ekim 2026'da Tor Projesi'nin kendi destek belgelerinden kontrol ettik.
Tor nedir ve nasıl çalışır?
Tor, trafiğinizi dünyanın dört bir yanındaki gönüllülerin işlettiği rölelerden geçiren bir ağ ve bu ağa bağlanan bir yazılımdır. Amacı iki yönlüdür: bağlantınızı izleyen biri hangi sitelere girdiğinizi görmesin, girdiğiniz site de nerede olduğunuzu öğrenmesin. Yazılımı ve ağı kâr amacı gütmeyen Tor Projesi geliştirir.
"Soğan" benzetmesi şifreleme biçiminden gelir. Bilgisayarınız bağlantı kurmadan önce üç röle seçer ve veriyi üç ayrı katmanla şifreler; her röle yalnızca kendi katmanını açabilir. Tor Projesi'nin destek belgesi bunu basit proxy'den ayıran noktayı şöyle özetler: tipik bir proxy sağlayıcısında herkes aynı sunucudan girip çıkar ve sağlayıcı hem kim olduğunuzu hem ne gezdiğinizi bilir; Tor ise trafiği en az üç farklı sunucudan geçirir ve her röle için ayrı bir şifreleme katmanı kullanır (Tor diğer proxy'lerden nasıl farklıdır?).
Bir isteğin izlediği yol şöyledir:
- Giriş (koruma) rölesi. Bilgisayarınız doğrudan bu röleye bağlanır. Röle gerçek IP adresinizi görür, ama elindeki veri iki kat daha şifrelidir; nereye gittiğinizi bilemez. Tor istemcisi bu ilk sıçrama için rastgele birkaç röle seçer ve uzun süre yalnızca onları kullanır; amaç, ağa kötü niyetli röle ekleyen birinin ilk sıçramanıza denk gelme olasılığını düşürmektir.
- Orta röle. Giriş rölesinden gelen veriyi alır, bir katman daha açar ve çıkış rölesine iletir. Ne sizi tanır ne hedefi.
- Çıkış rölesi. Son katmanı açar ve isteği hedef siteye kendi IP adresiyle gönderir. Site yalnızca bu rölenin adresini görür; röle ise hedefi bilir, isteğin kimden geldiğini bilmez.
- Devre değişimi. Üç röleden oluşan bu yola "devre" denir. Tor, sorunsuz çalışan bir devreyi yeni bağlantılar için yaklaşık on dakika kullanır, sonra yenisini kurar; bozulan devre hemen değiştirilir. Açık duran uzun bir bağlantı ise başladığı devrede kalır, çünkü akışı devreden devreye taşımak, ağın bir kısmını izleyen birine sizi hedefle eşleştirmek için tekrar tekrar fırsat verir.
Bu tasarımın bedeli hızdır. Trafik üç kez şifrelenir, üç farklı ülkedeki gönüllü sunuculardan geçer ve bu sunucuların kapasitesi onları kullanan herkes arasında bölüşülür.
Tor Browser ile Tor ağı aynı şey mi?
Hayır. Tor ağı rölelerden oluşan altyapıdır; Tor Browser ise bu ağı kullanmak için hazırlanmış, Firefox tabanlı bir tarayıcıdır. Tarayıcı, bütün kullanıcıların birbirine benzemesi için pencere boyutundan yazı tiplerine kadar birçok ayarı sabitler; böylece site sizi tarayıcı parmak izinden de tanıyamaz.
Önemli sınır şudur: Tor Browser yalnızca kendi trafiğini Tor ağından geçirir. Tor Projesi'nin destek belgesi açıkça yazar: bilgisayarınızdaki diğer uygulamalar, başka tarayıcılar dahil, Tor üzerinden çıkmaz ve korunmaz; her birinin ayrıca yapılandırılması gerekir (Tor Browser diğer uygulamaları korur mu?). Tor Browser açıkken arka planda çalışan bir masaüstü uygulaması gerçek adresinizle bağlanmaya devam eder.
Tarayıcıdaki iki düğme de sık karıştırılır. "Yeni Kimlik" bütün sekmeleri kapatır, çerezleri ve geçmişi siler ve bütün bağlantılar için yeni devreler kurar. "Bu Site için Yeni Tor Devresi" ise yalnızca açık sekmeyi yeni bir devreyle yeniden yükler; çıkış rölesi siteye ulaşamıyorsa kullanılır, hiçbir veriyi silmez.
Proxy nasıl çalışır?
Proxy, sizinle hedef site arasına giren tek bir aracı sunucudur. Tarayıcınız ya da kodunuz isteği proxy'ye gönderir, proxy isteği kendi IP adresiyle hedefe iletir ve cevabı size döndürür. Hedef site proxy'nin adresini görür, sizinkini görmez. Tor'dan farkı yapının kendisindedir: aracı tektir ve onu kim işletiyorsa trafiğinizin nereden gelip nereye gittiğini o bilir. Bu yüzden proxy'de güven protokolde değil sağlayıcıdadır: sözleşme yaptığınız ve kayıt politikasını okuduğunuz bir şirket.
Aynı yapı, Tor'un vermediği bir şeyi verir: kontrol. Hangi ülkeden, hangi şehirden, hangi operatörün hattından çıkacağınızı siz seçersiniz. Aynı IP'yi bir oturum boyunca sabit tutabilir ya da her istekte değiştirebilirsiniz. Kullanıcı adı ve parolayla kimlik doğrularsınız, bu yüzden erişimi yalnız siz kullanırsınız. Kod içinden tek satırla ayarlanır ve binlerce eşzamanlı isteğe ölçeklenir.
İki yaygın protokol vardır. HTTP proxy web trafiği için tasarlanmıştır ve HTTPS bağlantılarını CONNECT yöntemiyle tünelden geçirir. SOCKS5 ise daha alt seviyede çalışır ve bağlantıyı içeriğine bakmadan taşır; Mart 1996 tarihli RFC 1928 üç komut tanımlar: TCP bağlantısı için CONNECT, gelen bağlantı için BIND ve UDP paketleri için UDP ASSOCIATE. Aynı belge, kimlik doğrulama yönteminin (kimlik doğrulamasız ya da kullanıcı adı/parola) bağlantının başında pazarlık edildiğini söyler ve protokolün kendi başına şifreleme sunmadığını belirtir. Oyun istemcileri ve UDP kullanan uygulamalar için SOCKS5 Proxy bu yüzden tercih edilir.
Proxy'nin adresi hangi ağdan geliyorsa site onu öyle değerlendirir. Datacenter IP'leri veri merkezlerine kayıtlıdır; hızlı ve ucuzdur, ama siteler bunların ev kullanıcısı olmadığını bilir. Residential IP'ler gerçek ev hatlarına aittir ve siteye sıradan bir ziyaretçi gibi görünür. ISP (statik residential) IP'leri bir internet sağlayıcısına kayıtlı olup veri merkezinde barındırılır; residential görünümünü sabit bir adresle birleştirir. Bu ayrım Tor'da yoktur: çıkış rölesinin IP'si neyse odur ve onu siz seçemezsiniz.
Tor ile proxy arasındaki temel farklar
| Ölçüt | Tor | Proxy |
|---|---|---|
| Aracı sayısı | En az 3 gönüllü röle | 1 sunucu |
| Kim işletiyor | Gönüllüler, tanımazsınız | Sözleşmeli sağlayıcı |
| Hedef hangi IP'yi görür | Rastgele çıkış rölesi | Sizin seçtiğiniz IP |
| Konum seçimi | Yok | Ülke, şehir, operatör |
| Şifreleme | Ağ içinde 3 katman | Kendisi eklemez, HTTPS sağlar |
| Hız | Düşük, değişken | Yüksek, tahmin edilebilir |
| UDP | Taşımaz | SOCKS5 ile taşır |
| Oturum sabitliği | Devre ~10 dakikada değişir | Sabit ya da her istekte yeni |
| Kimlik doğrulama | Yok | Kullanıcı adı/parola, IP yetkisi |
| Çıkış IP'sinin itibarı | Herkese açık listede, sık CAPTCHA | Türüne göre temiz |
| Otomasyon | Tasarlanmadı | Kod ve araçlara kolay eklenir |
| Asıl amaç | Anonimlik | Yönlendirme, ölçek, konum |
Çıkış düğümü trafiğinizi görebilir mi?
Evet, şifresiz kısmını görebilir. Tor'un üç katmanı yalnızca ağın içinde geçerlidir; çıkış rölesi son katmanı açtığında elinde isteğin kendisi kalır. Siteye düz HTTP ile bağlanıyorsanız çıkış rölesini işleten kişi, girdiğiniz formu ve parolayı okuyabilir. Tor Projesi bunu destek sayfasında açıkça söyler: düz HTTP ile gönderilen bilgi çıkış rölesi operatörleri tarafından yakalanabilir; HTTPS kullanan sitelerde çıkış rölesinden çıkan trafik şifrelidir ve yalnızca hangi siteye gittiğiniz görünür.
Aynı kural proxy için de geçerlidir, çünkü arada tek aracı vardır ve bütün trafik oradan geçer. Fark, aracının kim olduğudur: Tor'da adını bilmediğiniz bir gönüllü, proxy'de sözleşme yaptığınız bir sağlayıcı. İki durumda da içeriği aracıdan saklayan şey HTTPS'tir; proxy ya da Tor bunun yerine geçmez.
Tor'un bir sınırı daha vardır: ağın iki ucunu birden görebilen biri, giren ve çıkan trafiğin zamanlamasını eşleştirebilir. Tor Projesi bunu "trafik korelasyonu" diye adlandırır ve bu saldırının pratikte önceden şüphelenilen bir kişiyi doğrulamaya yaradığını, yeni kişi keşfetmeye yaramadığını yazar. Giriş rölelerinin uzun süre sabit tutulması bu saldırıya karşı alınmış bir önlemdir.
Siteler Tor trafiğine neden CAPTCHA gösterir ya da engel koyar?
Çünkü Tor çıkış rölelerinin IP adresleri gizli değildir. Tor Projesi bu listeyi kendisi yayımlar: site yöneticileri için hazırlanmış "Tor'u engellemek istiyorum" sayfası, çıkış rölelerinin güncel listesine ve DNS üzerinden sorgulanabilen bir sürümüne bağlantı verir. Aynı sayfa tam engel yerine daha dar önlemler önerir, ama liste oradadır ve her bot koruması onu okur.
Cloudflare bunu açık bir kural hâline getirmiştir. WAF ve IP erişim kurallarında Tor çıkış düğümleri T1 adlı özel bir "ülke" koduyla temsil edilir; site sahibi bu koda izin verebilir, engelleyebilir ya da yönetilen bir doğrulama gösterebilir. Cloudflare'in Privacy Pass belgesi de paylaşımlı ağlardan, VPN'lerden ve Tor'dan gelen ziyaretçilerin IP itibarının düşük olma eğiliminde olduğunu ve böyle bir adresin siteye ulaşmadan önce doğrulama sayfasıyla karşılaşabileceğini yazar. Aynı şirketin Onion Routing özelliği ise siteyi doğrudan Tor ağı içinden sunar; Tor kullanıcısı çıkış düğümüne hiç uğramaz ve etkileşimli doğrulama yalnızca bot trafiğine gösterilir.
Mekanizma basittir. Bir çıkış rölesini aynı anda binlerce kişi kullanır; Tor Projesi'nin kendi belgesi, Google'ın tek bir çıkış IP'sinden gelen yoğun sorguyu tarama girişimi sayıp o adresi geçici olarak yavaşlattığını anlatır. Bu, Tor'un kusuru değil, tasarımının sonucudur: anonimlik, aynı adresi başkalarıyla paylaşmaktan gelir.
Proxy'de tablo tersine döner. Residential bir IP gerçek bir ev hattına aittir ve siteye o şehirden gelen sıradan bir ziyaretçi gibi görünür; herkese açık bir listede yer almaz. Bir sayfanın belirli bir şehirden nasıl göründüğünü düzenli olarak kontrol etmeniz gerekiyorsa Residential Proxy tam bu iş için vardır. Proxy'nin isteğe hangi başlıkları eklediğini, yani sitenin proxy kullandığınızı anlayıp anlayamayacağını şeffaf, anonim ve elite proxy farkları yazısında anlattık.
Hız, UDP ve otomasyon: Tor'un sınırları nelerdir?
Tor yalnızca düzgün biçimlendirilmiş TCP akışlarını taşır; UDP paketleri Tor üzerinden gönderilemez. Oyun trafiği, çoğu görüntülü görüşme ve UDP tabanlı diğer uygulamalar bu yüzden Tor üzerinden çalışmaz. Proxy tarafında SOCKS5'in UDP ASSOCIATE komutu tam bu iş için vardır; ayrıntısını SOCKS5 proxy nedir? yazısında bulabilirsiniz.
Tor Projesi torrent konusunda da açık konuşur: BitTorrent ile Tor'u birlikte kullanmayı önermez ve neden iyi bir fikir olmadığını ayrı bir yazıda anlatır. Torrent istemcileri çoğu zaman proxy ayarını yok sayıp doğrudan bağlanır, izleyiciye yaptıkları istekte gerçek IP'yi gönderir ve gönüllülerin taşıdığı ağı herkes için yavaşlatır.
Aynı gerekçeler yüksek hacimli otomasyon için de geçerlidir. Bir scraping işi dakikada yüzlerce istek atar, aynı oturumu uzun süre korumak ister ve belirli bir ülkeden çıkmaya ihtiyaç duyar. Tor'da devre on dakikada bir değişir, çıkış ülkesini seçemezsiniz, çıkış IP'si zaten CAPTCHA'ya takılır ve yük, bağış ve gönüllülükle ayakta duran bir ağın üzerine biner. Bu iş için tasarlanmış araç proxy'dir: ölçeği siz belirlersiniz, maliyetini siz ödersiniz ve kimseyle paylaşmadığınız bir adresle çalışırsınız.
VPN bu karşılaştırmanın neresinde?
VPN, cihazınızın bütün trafiğini tek bir şirketin sunucusuna şifreli bir tünelle taşır; bu yönüyle Tor'dan çok proxy'ye benzer, çünkü arada yine tek ve tanıdığınız bir aracı vardır. Tor'dan farkı o aracının her şeyi görmesi; proxy'den farkı uygulama bazında değil cihaz bazında çalışması ve çoğu zaman tek bir ülke çıkışı sunmasıdır. Kafe Wi-Fi'ında cihazın tamamını korumak istiyorsanız VPN, bir uygulamayı belirli bir adresten çıkarmak istiyorsanız proxy, kim olduğunuzun hiçbir aracı tarafından bilinmemesini istiyorsanız Tor. Ayrıntılı karşılaştırma proxy ve VPN farkı yazısında.
Hangi durumda Tor, hangi durumda proxy?
Tor'u seçmenizi gerektiren durum, korunması gereken şeyin kimliğiniz olmasıdır. Tor Projesi kendi belgelerinde kullanıcılarını gazeteciler, araştırmacılar, insan hakları savunucuları, ihbarcılar ve şiddet mağdurları diye sayar. Bir gazetecinin kaynağıyla kurduğu iletişimin nereden geldiğinin bilinmemesi gerekir; bir araştırmacının incelediği grubun kendisini tanımaması gerekir. Bu işlerde hız ikinci plandadır ve aradaki hiçbir aracının sizi tanımaması asıl amaçtır.
Proxy'yi seçmenizi gerektiren durum ise işin kendisidir. Fiyat takibi, reklam doğrulama, arama sonucu kontrolü, bir sitenin farklı şehirlerden testi, birden fazla hesabın her birine sabit bir adres vermek, bir oyunu düşük gecikmeyle oynamak: bunların hepsinde belirli bir ülke ya da şehirden, tahmin edilebilir bir hızla, kimlik doğrulamalı ve otomasyona uygun bir adresle çıkmanız gerekir. Kim olduğunuzu sağlayıcınız zaten bilir; sakladığınız şey kimliğiniz değil, hedef siteye hangi adresten göründüğünüzdür.
İkisini zincirlemeyi öneren tarifler ara sıra dolaşır; biz vermiyoruz. Hangi sorunu çözdüğünüzü seçin, aracı ona göre seçin.
Sık yapılan hatalar
- Tor Browser açıkken bütün cihazın korunduğunu sanmak. Yalnızca tarayıcının trafiği Tor'dan geçer; diğer uygulamalar gerçek adresinizle çıkar.
- Tor'da düz HTTP sitelere parola girmek. Çıkış rölesi şifresiz içeriği okuyabilir. Adres çubuğunda HTTPS yoksa bilgi girmeyin.
- Tor üzerinden oturum açıp anonim kalmayı beklemek. Giriş yaptığınız anda site sizi IP'den değil hesaptan tanır. Bu, proxy için de geçerlidir.
- Proxy'nin sizi anonim yaptığını düşünmek. Proxy hedef siteden IP'nizi gizler, sağlayıcıdan gizlemez. Proxy'de güven sözleşmeye dayanır.
- Scraping ya da torrent için Tor kullanmak. Tor Projesi'nin önermediği bir kullanımdır; yavaş çalışır, CAPTCHA'ya takılır ve gönüllü ağı yorar.
- Çıkış rölesinin ülkesine güvenmek. Tor'da ülke seçimi tasarımın parçası değildir; belirli bir ülkeden çıkmanız gerekiyorsa proxy kullanın.
Karar rehberi
| İhtiyacınız | Öneri |
|---|---|
| Kim olduğunuzun hiçbir aracı tarafından bilinmemesi | Tor |
| Gazetecilik, araştırma, ihbar: kaynak koruması | Tor (Tor Browser ile) |
| Bir sayfanın belirli bir şehirden nasıl göründüğü | Proxy (residential) |
| Fiyat takibi, reklam doğrulama, SERP kontrolü | Proxy (rotating ya da residential) |
| Her hesaba sabit ve temiz bir adres | Proxy (ISP) |
| Oyun ya da UDP kullanan uygulama | Proxy (SOCKS5) |
| Kafe Wi-Fi'ında cihazın tamamını korumak | VPN |
| Kod içinden programlanabilir IP yönetimi | Proxy |
| Torrent ya da yüksek hacimli scraping | Tor değil; proxy |
Sıkça sorulan sorular
Tor bir proxy midir?
Teknik olarak Tor istemcisi bilgisayarınızda bir SOCKS arabirimi açar ve uygulamalar ona bir proxy gibi bağlanır; ama Tor'un kendisi tek aracı değil, her sıçramada ayrı şifreleme kullanan üç röleli bir ağdır. Proxy'de sağlayıcı hem kim olduğunuzu hem ne gezdiğinizi bilir; Tor'da hiçbir röle ikisini birden bilmez.
Tor proxy'den daha mı güvenli?
Anonimlik için evet, çünkü hiçbir aracı hem sizi hem hedefi görmez. İçeriğin gizliliği için ikisi de HTTPS'e bağımlıdır: düz HTTP'de Tor çıkış rölesi de proxy sunucusu da içeriği okuyabilir. Proxy'de güvenlik sağlayıcının kimliğinden ve sözleşmesinden gelir; Tor'da tasarımın kendisinden.
Tor neden bu kadar yavaş?
Trafik üç kez şifrelenir, farklı ülkelerdeki üç gönüllü sunucudan geçer ve bu sunucuların kapasitesi kullanan herkes arasında bölüşülür. Tor Projesi ağın eskisine göre çok daha hızlı olduğunu söyler, ama tek aracılı ve ücretli bir proxy'nin hızına yaklaşması tasarım gereği beklenmez.
Tor çıkış düğümü trafiğimi görebilir mi?
Şifresiz kısmını görebilir. HTTPS kullanan bir siteye bağlanıyorsanız çıkış rölesi yalnızca hangi siteye gittiğinizi görür, içeriği göremez. Düz HTTP'de ise gönderdiğiniz formu ve parolayı okuyabilir.
Siteler Tor kullandığımı anlayabilir mi?
Evet. Çıkış rölelerinin IP listesi Tor Projesi tarafından herkese açık biçimde yayımlanır ve Cloudflare gibi altyapılar Tor trafiğini T1 koduyla ayrı bir "ülke" olarak işaretler. Site bunu engelleyebilir, doğrulama sayfası gösterebilir ya da olduğu gibi kabul edebilir.
Scraping için Tor kullanabilir miyim?
Kullanmamanız gerekir. Devre on dakikada bir değişir, çıkış ülkesini seçemezsiniz, çıkış IP'leri zaten CAPTCHA'ya takılır ve yük gönüllülerin taşıdığı ağa biner. Belirli bir konumdan, kimlik doğrulamalı ve ölçeklenebilir istek atmanız gerekiyorsa bu iş için tasarlanmış araç proxy'dir.
Özet
Tor ve proxy aynı cümlede anılır, ama farklı soruları cevaplar. Tor, trafiğinizi en az üç gönüllü röleden katmanlı şifrelemeyle geçirir ve hiçbir aracının sizi hedefle eşleştirememesini sağlar; bedeli yavaşlık, herkese açık çıkış listeleri yüzünden sık CAPTCHA, UDP'nin olmaması ve konum seçememektir. Proxy ise tanıdığınız bir sağlayıcının sunduğu tek bir aracıdır; hızlıdır, ülke ve şehri siz seçersiniz, kimlik doğrulamalıdır ve otomasyona uygundur, ama anonimlik vaat etmez. Korunması gereken şey kimliğinizse Tor'u, yapılması gereken şey belirli bir adresten ve ölçekte bir işse proxy'yi seçin. İşinize uygun IP türünü seçmek için proxy çözümlerimize göz atabilirsiniz.
