Ücretsiz bir PDF dönüştürücü kuruyorsunuz. Bir hafta sonra tarayıcı hiç seçmediğiniz bir arama sayfasıyla açılıyor, daha önce reklam görmediğiniz sitelerde reklamlar beliriyor, kaldırdığınız bir araç çubuğu ertesi sabah yine yerinde duruyor. Ortada alışıldık anlamda bir arıza yok. Kurduğunuz bir şey başkası için çalışıyor ve bunun bir adı var: malware, Türkçesiyle kötü amaçlı yazılım.
Bu yazıda kötü amaçlı yazılımın ne olduğunu, bir bulaşmanın nasıl ilerlediğini, başlıca türlerini, bilgisayara ve telefona nasıl girdiğini, hangi belirtilere bakmanız gerektiğini ve Windows, Mac, Android ve iPhone'da zaten yüklü gelen araçlarla nasıl temizleneceğini anlatıyoruz. Yazıyı cihazın sahibi için yazdık; saldırganın işine yarayacak bir tarif içermiyor.
Malware (kötü amaçlı yazılım) nedir?
Kötü amaçlı yazılım, onu çalıştıran kişinin aleyhine iş görmek üzere yazılmış bir programdır: dosyalara zarar verir, bilgi çalar, istenmeyen reklam gösterir ya da cihazın denetimini başkasına verir. İngilizce "malware" sözcüğü, "malicious" (kötü niyetli) ve "software" (yazılım) sözcüklerinin birleşimidir. ABD'nin standartlar enstitüsü NIST'in tanımına göre kötü amaçlı yazılım, yetkisiz bir işlemi yürütmek için tasarlanmış yazılım ya da aygıt yazılımıdır (firmware); bu işlem bir sistemin gizliliğine, bütünlüğüne ya da erişilebilirliğine, yani sırlarınıza, verilerinize ve onlara erişiminize zarar verir. NIST örnek olarak virüsleri, solucanları, truva atlarını, casus yazılımları ve bazı reklam yazılımlarını sayar.
Kötü amaçlı yazılımı kötü yazılmış bir programdan ayıran şey niyettir: hatalı bir uygulama kazara sorun çıkarır, kötü amaçlı yazılım ise bilerek zarar verir. Virüs de kötü amaçlı yazılımın türlerinden yalnızca biridir; günlük dilde hepsine "virüs" denir, güvenlik yazılımlarının hâlâ "antivirüs" diye anılması da bundandır.
Kötü amaçlı yazılım bulaşması nasıl ilerler?
Türü ne olursa olsun bulaşmaların çoğu aynı beş aşamadan geçer:
- Ulaşma. Kötü amaçlı yazılım cihaza bir dosya, bir uygulama, bir tarayıcı uzantısı ya da bir bağlantı olarak gelir.
- Çalışma. Çalıştırılmadıkça hiçbir şey yapmaz. Çoğu zaman onu kullanıcı, başka bir şey sanarak kendisi başlatır; bazen de eski bir tarayıcı gibi güncellenmemiş bir yazılımdaki açık, kendi kendine çalışmasının yolunu açar.
- Yerleşme. Cihaz her yeniden başladığında tekrar çalışacak şekilde kendini ayarlar, çalışan programlar listesinden gizlenir ya da ayarları değiştirir. Bazı kötü amaçlı yazılımlar, site adlarını IP adreslerine eşleyen küçük bir sistem dosyasını, yani hosts dosyasını değiştirerek bankanızın adını yanlış bir sunucuya yönlendirir; bu dosyanın nasıl kontrol edilip sıfırlanacağını Hosts Dosyası Nedir, Nerede ve Nasıl Düzenlenir? yazısında anlattık.
- İşini yapma. Şifreleri ve dosyaları kopyalar, reklam gösterir, tuş vuruşlarını kaydeder, dosyaları fidye için şifreler ya da talimat bekler.
- Yayılma. Bazı türler kendini aynı ağdaki başka bilgisayarlara kopyalar ya da aynı yemi sizin hesaplarınızdan rehberinizdeki kişilere gönderir.
Kötü amaçlı yazılım türleri nelerdir?
Türler ya nasıl yayıldıklarına ya da ne yaptıklarına göre adlandırılır; bu yüzden bir program aynı anda iki türe girebilir: bir truva atı, içinde casus yazılım taşıyabilir.
| Tür | Ne yapar? | Nasıl fark edersiniz? |
|---|---|---|
| Virüs | Kendi kopyasını başka programlara ya da dosyalara ekler | Değişen ya da açılmayan dosyalar |
| Solucan (worm) | Ağda kendi kendine yayılır | Birçok cihaz aynı anda yavaşlar |
| Truva atı (trojan) | Yararlı bir program görünümünde zararlı bir program taşır | Sorunlar bir kurulumdan hemen sonra başlar |
| Casus yazılım (spyware) | Gizlice bilgi toplayıp dışarı gönderir | Çoğu zaman hiçbir şey; hesaplar sonradan kötüye kullanılır |
| Tuş kaydedici (keylogger) | Şifreler dahil yazdığınız her şeyi kaydeder | Hiç bulunmadığınız yerlerden yapılan girişler |
| Reklam yazılımı (adware) | Ekranı istenmeyen reklamlarla doldurur | Açılır pencereler, yeni sekmeler, değişen ana sayfa |
| Fidye yazılımı (ransomware) | Dosyaları şifreler ya da çalar, ödeme ister | Fidye notu, açamadığınız dosyalar |
| Rootkit | Kendini ve başka kötü amaçlı yazılımları sistemin derinlerinde gizler | Görünür bir şey yok; çevrimdışı taramayla bulunur |
| Botnet yazılımı | Cihazı uzaktan yönetilen bir "bot"a çevirir | Yavaşlık, açıklayamadığınız ağ trafiği |
Virüs ve solucan yayılma biçimleriyle ayrılır. NIST, virüsü çalışmak için taşıyıcı programının başlatılmasına ihtiyaç duyan kod; solucanı ise taşıyıcı bir programa ya da kimsenin yardımına gerek duymadan ağ üzerinden yayılan bağımsız bir program diye tanımlar. Bu yüzden tek bir solucan, kimse bir dosya açmadan ağdaki birçok makineye ulaşabilir.
Truva atı adını Yunan efsanesindeki tahta attan alır: program vaat ettiği işi yapıyor gibi görünürken gizli bir parçası başka bir şey yapar. ABD'nin siber güvenlik ajansı CISA, ücretsiz yazılımların zaman zaman truva atı içerdiğine dikkat çekiyor.
Casus yazılım ve tuş kaydedici görünmez kalmaya çalışır; ne yaptığınızı ve ne yazdığınızı sizden habersiz toplar. Fidye yazılımı ise tersine, ödeme talebiyle kendini ilan eder; böyle bir saldırıda ne yapmanız gerektiğini Fidye Yazılımı (Ransomware) Nedir, Nasıl Korunulur? yazısında anlattık.
Rootkit, sıradan programların bakmadığı bir katmanda çalışır ve sistemin tam denetimini ele geçiren saldırganın izlerini gizler. "Dosyasız kötü amaçlı yazılım" (fileless malware) terimine de rastlayabilirsiniz: Microsoft bu adı, diske normal bir dosya bırakmak yerine bellekte yaşayan ya da Windows'un yerleşik araçlarını kötüye kullanan tehditlere veriyor; terimin tek bir tanımı olmadığını da belirtiyor.
Kötü amaçlı yazılım bilgisayara ve telefona nasıl girer?
Kötü amaçlı yazılım içeri girmek için neredeyse her zaman sizin yardımınıza ihtiyaç duyar; bu yüzden istediğiniz bir şeymiş gibi göründüğü yerlerden gelir:
- Sahte ve kırılmış (crack) indirmeler: ücretli yazılımların "bedava" sürümleri, lisans anahtarı üreticileri, dosya paylaşım sitelerindeki indirme düğmeleri.
- E-posta ekleri ve bağlantılar: içeriği etkinleştirmenizi ya da bir "görüntüleyici" kurmanızı isteyen bir fatura veya paylaşılan bir belge.
- Sahte güncellemeler ve uyarılar: tarayıcınızın eski olduğunu ya da cihazınıza virüs bulaştığını öne süren bir web sayfası.
- Tarayıcı uzantıları: birçoğu ziyaret ettiğiniz siteleri okuyup değiştirebilir; zararlı bir uzantı sayfalara reklam ekleyebilir ya da yazdıklarınızı toplayabilir.
- Resmî mağaza dışından kurulan uygulamalar: bir web sitesinden ya da mesajdaki bir bağlantıdan kurulan Android uygulaması, Google Play'in denetimlerinden geçmez.
- USB bellekler: otoparkta bulunan ya da ofiste elden ele dolaşan bellekler.
Ücretsiz VPN ve proxy uygulamaları ayrıca anılmayı hak ediyor. Hangi şirkete ait olduğunu bilemediğiniz bir uygulama da sonuçta cihazınızda çalışan bir yazılımdır ve arkasındaki sunucu trafiğinizi taşır. 2018'de ücretsiz açık proxy'leri inceleyen araştırmacılar, sayfalara kripto para madenciliği kodu ekleyen ve kendileri üzerinden indirilen programlara uzaktan erişim truva atı (remote access trojan) yerleştiren sunucular buldu; bu bulguları Ücretsiz Proxy ve Web Proxy Siteleri Güvenli mi? yazısında ayrıntılı olarak ele aldık.
Kötü amaçlı yazılım belirtileri nelerdir?
En net belirti, sisteminizin kendi güvenlik aracından gelen bir uyarıdır; uyarı yoksa sizin yapmadığınız değişikliklere bakın. Tek bir belirti bulaşmayı kanıtlamaz; iki üç belirti bir aradaysa bunu tarama yapmak için yeterli bir neden sayın.
Bilgisayarda Google'ın Chrome yardım sayfası aşağıdakilerin ilk dördünü istenmeyen yazılım belirtisi olarak sayıyor, Birleşik Krallık'ın Ulusal Siber Güvenlik Merkezi (NCSC) de son ikisini ekliyor:
- Kapanmayan açılır reklamlar ve yeni sekmeler.
- İzniniz olmadan sürekli değişen ana sayfa ya da arama motoru.
- Kaldırdıktan sonra geri gelen uzantılar ya da araç çubukları.
- Tanımadığınız sitelere ya da reklamlara yönlendiren aramalar ve bağlantılar.
- Aniden yavaşlayan, beklenmedik şekilde yeniden başlayan ya da programları kendi kendine açıp kapatan bir bilgisayar.
- Hesabınızdan arkadaşlarınıza giden tuhaf e-postalar ya da para istekleri.
Telefonda Google'ın Android yardım sayfası kendi kendine yeniden başlamayı, donmayı, çökmeyi ve yavaşlamayı sorunlu bir uygulamanın tipik belirtileri olarak sayıyor; kurduğunuzu hatırlamadığınız uygulamalar da bir uyarı işaretidir. NCSC bir belirti daha ekliyor: bir uygulama telefonun rootlandığını ya da jailbreak yapıldığını, yani yerleşik kısıtlamalarının kaldırıldığını söylüyorsa ve bunu siz yapmadıysanız, bu bir ele geçirilme işareti olabilir.
Kötü amaçlı yazılım nasıl temizlenir?
İşe sisteminizde zaten bulunan korumayla başlayın; böylece aceleyle bulduğunuz bir siteden bir şey indirmeniz gerekmez. Bir şeyin şu anda verilerinizi dışarı gönderdiğinden şüpheleniyorsanız, CISA'nın ev bilgisayarları için önerdiği gibi önce cihazın internet bağlantısını kesin. Bir iş cihazı söz konusuysa hiçbir şeye dokunmadan BT ekibinizi arayın.
Windows: Microsoft Defender çevrimdışı taraması
Windows 10 ve 11, Windows Güvenliği uygulamasının içinde arka planda tarama yapan Microsoft Defender Virüsten Koruma ile gelir. Windows çalışırken saklanan kötü amaçlı yazılımlar için çevrimdışı taramayı kullanın:
- Başlat menüsünden Windows Güvenliği'ni açın ve Virüs ve tehdit koruması'nı seçin.
- Tarama seçenekleri'ni seçin, Microsoft Defender Antivirus (çevrimdışı tarama) seçeneğini işaretleyin ve Şimdi tara'yı seçin.
- Önce açık dosyalarınızı kaydedin: bilgisayar yeniden başlar, Windows'un dışında yaklaşık 15 dakika tarama yapar ve ardından yeniden açılır.
- Bulunanları Windows Güvenliği'ndeki Koruma geçmişi bölümünde görebilirsiniz.
Microsoft, bu taramanın Windows yüklenmeden çalıştığını ve bunun kalıcı kötü amaçlı yazılımların saklanmasını zorlaştırdığını açıklıyor. Ardından tanımadığınız programları Ayarlar > Uygulamalar > Yüklü uygulamalar bölümünden kaldırın. Tarayıcı hâlâ tuhaf davranıyorsa bilinmeyen uzantıları kaldırıp tarayıcıyı sıfırlayın; Chrome'da bunun yolu Ayarlar > Ayarları sıfırla'dır.
Mac: yerleşik koruma
Her Mac'te, kurulum gerektirmeyen XProtect adlı yerleşik bir kötü amaçlı yazılım tarayıcısı bulunur. Apple'ın platform güvenliği kılavuzuna göre XProtect bilinen kötü amaçlı yazılımları engeller, Çöp Sepeti'ne taşır, Finder'da sizi uyarır ve Apple yeni bilgi gönderdiğinde bulaşmaları temizler; macOS bu güncellemeleri varsayılan olarak her gün denetler.
Size düşen, macOS'i güncel tutmak ve tanımadığınız uygulamaları Uygulamalar klasöründen Çöp Sepeti'ne taşımaktır. Sistem Ayarları > Gizlilik ve Güvenlik bölümündeki Şuradan uygulamalara izin ver menüsü hangi uygulamaların açılabileceğini belirler; Apple, App Store seçeneğini en güvenli ayar olarak tanımlıyor.
Android: Google Play Protect
Google Play bulunan Android telefonlarda Play Protect vardır: uygulamaları siz yüklerken kontrol eder ve başka kaynaklardan gelenler dahil telefondaki uygulamaları düzenli aralıklarla tarar. Play Store'u açın, profil simgesine, ardından Play Protect'e dokunun ve ayarlarında Uygulamaları Play Protect ile tara seçeneğinin açık olduğunu kontrol edin. Zararlı bir uygulama bulduğunda Play Protect size bildirim gönderir: bildirime, ardından Yüklemeyi Kaldır'a dokunun. Google'ın Play Protect yardım sayfası, Play Protect'in zararlı bir uygulamayı kendiliğinden de kaldırabileceğini ekliyor.
Telefon hâlâ tuhaf davranıyorsa onu güvenli modda yeniden başlatın; bu mod, sonradan indirdiğiniz uygulamaları devre dışı bırakır. Ardından son yüklenen uygulamaları teker teker kaldırın. Güvenli moda geçmenin yolu üreticiye göre değişir.
iPhone ve iPad
iPhone'da kötü amaçlı yazılım yaygın değildir ve Apple'ın bütün kullanıcılara tavsiyesi kısadır: yazılım güncellemelerini yükleyin, uygulamaları App Store'dan indirin, Apple Hesabınızda iki faktörlü kimlik doğrulamayı kullanın ve tanımadığınız göndericilerden gelen bağlantıları ya da ekleri açmayın. İstisna, paralı casus yazılımlardır (mercenary spyware): gazeteciler ve aktivistler gibi çok az sayıda kişiyi hedef alan, çok pahalı saldırılar. Apple bu kişileri doğrudan uyarır ve Kilit Modu'nu (Ayarlar > Gizlilik ve Güvenlik > Kilit Modu) önerir; bu mod bazı uygulamaları, web sitelerini ve özellikleri sıkı biçimde kısıtlar.
Temizlikten sonra
Kötü amaçlı yazılımı kaldırmak, onun daha önce ele geçirdiklerini geri getirmez. CISA, tarayıcıda kayıtlı olanlar dahil şifrelerinizi değiştirmenizi ve hesaplarınızda sizin yapmadığınız işlemleri takip etmenizi öneriyor; bunu e-posta ve bankacılıktan başlayarak temiz bir cihazdan yapın. Tarama bir bilgisayarı temizleyemiyorsa NCSC'nin ele geçirilen cihazlar rehberi cihazı tamamen silip işletim sisteminden başlayarak her şeyi yeniden kurmayı öneriyor; telefon için en güvenli çözümün fabrika ayarlarına sıfırlama olduğunu söylüyor. Dosyalarınızı sorun başlamadan önce alınmış bir yedekten geri yükleyin; hâlâ virüslü olan bir cihazdan veri kopyalamak, bulaşmayı da beraberinde taşıyabilir.
Kötü amaçlı yazılımdan nasıl korunursunuz?
Korumanın çoğu ek yazılım değil, alışkanlıktır:
- Sistemi, tarayıcıyı ve uygulamaları güncel tutun, mümkünse otomatik güncellemeyle.
- Yazılımı yalnız resmî mağazadan ya da üreticinin kendi sitesinden kurun; kırılmış (crack) sürümleri asla kurmayın.
- Yerleşik korumayı açık bırakın; onu kapatmanızı isteyen bir kurulum programı başlı başına bir uyarıdır.
- Bir açılır pencere ya da sizi arayan biri söyledi diye asla program kurmayın.
- Kullanmadığınız tarayıcı uzantılarını kaldırın; Chrome'da bunlar Uzantılar > Uzantıları yönet bölümündedir.
- Günlük işler için standart kullanıcı hesabı kullanın; böylece bir program, yönetici şifresi olmadan sistemi değiştiremez.
- Kaybedemeyeceğiniz dosyaların çevrimdışı bir yedeğini tutun; bilgisayardaki kötü amaçlı yazılım ona ulaşamaz.
Proxy ya da VPN kötü amaçlı yazılımdan korur mu?
Hayır. Proxy ya da VPN, trafiğinizin izlediği yolu ve web sitelerinin gördüğü IP adresini değiştirir; indirdiğiniz dosyaları ya da çalıştırdığınız programları denetlemez. Bilinen zararlı siteleri engellemek, tarayıcının uyarı listelerinin ve güvenlik yazılımınızın işidir.
Güvenlik ekipleri proxy'yi başka bir amaçla kullanır: kendi ağlarını açığa çıkarmadan zararlı sayfaları incelemek için. Zararlı bir indirme sayfası, asıl içeriğini yalnız hedef aldığı kişilere benzeyen ziyaretçilere, örneğin belirli bir ülkedeki ev bağlantılarına gösterip geri kalan herkese zararsız bir sayfa açabilir. Bu yüzden analistler böyle bağlantıları hiçbir gerçek hesap kullanmadan, yalıtılmış makinelerde ve o ülkedeki bir Residential Proxy çıkışı üzerinden açar; böylece sayfa belgelenip bildirilebilir.
Kötü amaçlı yazılımla nerelerde karşılaşırsınız?
Ücretli yazılımların "bedava" kopyalarında. Fatura kılığına girmiş e-posta eklerinde. Az yorum almış ya da sahibi yeni değişmiş tarayıcı uzantılarında. Mesajlardaki bağlantılardan kurulan uygulamalarda. Cihazınıza virüs bulaştığını söyleyen açılır pencerelerde. Bir bilgisayara bulaşan yazılımın ötekilere de ulaşabildiği ofis ağlarında.
Sık yapılan hatalar
- Açılır pencereden "virüs temizleyici" indirmek. Sorunun kaynağı çoğu zaman o pencerenin kendisidir; sisteminizde zaten bulunan aracı kullanın.
- Birden fazla antivirüs programı kurmak. Uyumlu bir başka antivirüs kurduğunuzda Windows, Defender Virüsten Koruma'yı kendiliğinden kapatır; tek bir ürün seçip onu güncel tutun.
- Şifreleri virüslü cihazda değiştirmek. Tuş kaydedici yeni şifreyi de kaydeder.
- Bulaşmadan sonra alınmış bir yedeği geri yüklemek. Kötü amaçlı yazılımı doğrudan geri getirir.
- Sistemi temizleyip tarayıcıyı unutmak. Geride kalan uzantılar sizi yönlendirmeye devam eder.
- Mac'e ya da iPhone'a kötü amaçlı yazılım bulaşmayacağını düşünmek. Nadir olması, hiç olmayacağı anlamına gelmez.
Karar rehberi
| Durumunuz | Önce ne yapmalısınız? |
|---|---|
| Açılır pencereler, yeni sekmeler, değişen ana sayfa | Tanımadığınız uzantıları ve programları kaldırın, tarayıcıyı sıfırlayın, sonra tarama yapın |
| Bir web sayfası cihazınıza virüs bulaştığını söylüyor | Sekmeyi kapatın; numarayı aramayın, hiçbir şey kurmayın |
| Windows bir kurulumdan sonra tuhaf davranıyor | Programı kaldırın, ardından çevrimdışı tarama yapın |
| macOS bir dosyayı uyarıyla Çöp Sepeti'ne taşıdı | Dosyayı orada bırakın ve Çöp Sepeti'ni boşaltın |
| Play Protect bir uygulamayı işaretledi | Bildirime, ardından Yüklemeyi Kaldır'a dokunun |
| Rehberinizdekilere sizin göndermediğiniz mesajlar gidiyor | Cihazı tarayın, sonra o hesabın şifresini temiz bir cihazdan değiştirin |
| Dosyalar şifrelenmiş ve bir fidye notu var | Cihazın bağlantısını kesin ve önce fidye yazılımı rehberini izleyin |
| Tarama kötü amaçlı yazılımı kaldıramıyor | Silip yeniden kurun ya da telefonu fabrika ayarlarına sıfırlayın; eski bir yedeği geri yükleyin |
Sıkça sorulan sorular
Telefona kötü amaçlı yazılım bulaşır mı?
Evet. Android'de en sık yol, Google Play dışından kurulan bir uygulama ya da bir mağazaya sızmayı başarmış zararlı bir uygulamadır; Google'ın kendi yardım sayfası bu tür uygulamaları kötü amaçlı yazılım olarak anıyor. iPhone'da kötü amaçlı yazılım nadirdir ve çoğunlukla belirli kişileri hedef alan pahalı casus yazılımlarla sınırlıdır.
Fabrika ayarlarına sıfırlamak kötü amaçlı yazılımı siler mi?
Neredeyse her zaman siler: NCSC, virüslü bir telefon için en güvenli çözümün fabrika ayarlarına sıfırlama olduğunu söylüyor; bilgisayarda aynı işi diski silip sistemi yeniden kurmak görür. Bulaşmadan sonra alınmış bir yedeği geri yüklemek ya da aynı uygulamayı yeniden kurmak onu geri getirir. Cihazın aygıt yazılımına (firmware) gizlenen kötü amaçlı yazılım yeniden kurulumdan sonra da kalabilir, ama Microsoft bu tür tehditlerin yaygın olmadığını belirtiyor.
Yalnız bir web sitesine girmekle kötü amaçlı yazılım bulaşır mı?
Tarayıcınız ve sisteminiz güncelse nadiren. Web sitelerinden gelen kötü amaçlı yazılımların çoğu, sahte bir güncelleme, bir "video oynatıcı" ya da bir belge gibi bir şeyi indirip açmanızı gerektirir. Eski bir tarayıcı ise sayfanın kendisi tarafından saldırıya uğrayabilir; otomatik güncellemelerin önemi buradan gelir.
"Cihazınıza virüs bulaştı" uyarısı gerçek mi?
Bir web sayfasında çıkıyorsa hayır. Gerçek uyarılar Windows Güvenliği'nden, macOS'ten ya da güvenlik uygulamanızdan gelir; Microsoft da kendi gerçek hata mesajlarında hiçbir zaman aranacak bir telefon numarası bulunmadığını belirtiyor. Google bu tür uyarıları istenmeyen yazılım belirtileri arasında sayıyor; NCSC de cihazınıza virüs bulaştığını söyleyen bir aramayı hemen sonlandırmanızı öneriyor.
Anti-malware nedir, satın almak gerekir mi?
Anti-malware, antivirüs yazılımının bir başka adıdır; bugünkü ürünler yalnız virüsleri değil, her tür kötü amaçlı yazılımı arar. Windows'ta Microsoft Defender Virüsten Koruma, Mac'te XProtect, Google Play bulunan Android telefonlarda Play Protect yerleşik olarak gelir; yani çoğu ev kullanıcısında zaten biri çalışıyor. Üçüncü taraf bir ürün bir tercihtir, zorunluluk değil.
Kötü amaçlı yazılım şifrelerimi çalabilir mi?
Evet. Casus yazılımlar ve tuş kaydediciler tam da bunun için vardır: tarayıcıda kayıtlı şifreleri okur ya da siz yazarken kaydeder. Bir bulaşmanın ardından şifrelerinizi temiz bir cihazdan değiştirin ve işe e-postayla başlayın, çünkü e-posta hesabıyla neredeyse her şeyin şifresi sıfırlanabilir.
Özet
Kötü amaçlı yazılım sizin aleyhinize çalışan yazılımdır ve çoğu, istediğiniz bir şeymiş gibi göründüğü için içeri girer. Sizin yapmadığınız değişikliklere dikkat edin, sisteminizde zaten bulunan korumayı kullanın ve temizlikten sonra şifrelerinizi temiz bir cihazdan değiştirin. Güncellemeler, resmî uygulama mağazaları ve daha az uzantı, bulaşmaların çoğunu önler. Zararlı sayfaları inceleyen ekipler, bu iş için proxy'yi nasıl kullandıklarını veri güvenliği sayfamızda bulabilir.
