---
title: "Linux Proxy Ayarları: Terminal, apt, Docker ve Git"
description: "Linux'ta proxy ortam değişkenleriyle geçici, /etc/environment ile kalıcı tanımlanır; apt, git, pip, npm ve Docker ise kendi yapılandırma dosyasını okur."
url: https://proxynet.io/tr/blog/linux-proxy-settings
date: 2026-09-19
author: "Acar Diveroli"
category: "Nasıl Yapılır, Entegrasyon"
lang: tr
---

# Linux Proxy Ayarları: Terminal, apt, Docker ve Git

Bir Linux sunucusunda proxy'yi tanımladınız, `curl` çalışıyor, sonra `sudo apt update` eski adrese gidiyor, `git clone` takılıyor ve `docker build` ağa hiç çıkamıyor. Bu, yanlış bir ayar yaptığınız anlamına gelmez. Linux'ta merkezi bir "proxy anahtarı" yoktur: kabuğunuzun ortam değişkenleri bir katmandır, her aracın kendi yapılandırma dosyası ikinci katmandır, systemd altında çalışan servisler ise üçüncü ve tamamen ayrı bir katmandır.

Bu yazı o üç katmanı sırayla anlatıyor. Önce geçici ve kalıcı ortam değişkeni ayarını, büyük ve küçük harf farkını, `no_proxy` yazım kurallarını ve `sudo`'nun ortamı neden taşımadığını ele alıyoruz. Ardından apt, git, pip, npm ve Docker için ayrı ayrı yapılandırmayı, masaüstü arayüzündeki ayarın terminali neden etkilemediğini, doğrulama adımlarını ve her ayarın geri alma satırını veriyoruz.

> **Not: Kısa cevap**
>
> Terminalde geçici kullanım için `export http_proxy=` ve `export https_proxy=` yeterlidir. Kalıcı olmasını istiyorsanız tek kullanıcı için `~/.bashrc`, sistem geneli için `/etc/environment` dosyasına yazın. Ortam değişkenlerini okumayan araçlar kendi dosyalarını ister: apt için `/etc/apt/apt.conf.d/`, git için `git config http.proxy`, pip için `pip.conf`, npm için `.npmrc`, Docker arka planı için `/etc/docker/daemon.json`. `sudo` varsayılan olarak ortam değişkenlerinizi temiz bir ortamla değiştirir; taşımak için `sudo -E` kullanın.

## Linux'ta proxy ayarı neden tek yerden yapılmaz?

Windows ve macOS'ta işletim sisteminin bir sistem proxy kaydı vardır ve çoğu program onu okur. Linux'ta böyle bir kayıt yoktur. Onun yerine 1990'lardan kalma bir gelenek vardır: program, çalışırken `http_proxy`, `https_proxy`, `all_proxy` ve `no_proxy` adlı ortam değişkenlerine bakar, varsa kullanır. Bu bir standart değil, yaygın bir alışkanlıktır. Hangi aracın ona uyduğunu tek tek bilmeniz gerekir.

Üç katmanı ayırt etmek sorunların çoğunu çözer:

1. **Kabuk ortamı.** `export` ile tanımladığınız değişkenler, o kabuktan başlattığınız süreçlere miras kalır. Terminali kapatınca biter.
2. **Aracın kendi yapılandırması.** apt, git, pip, npm ve Docker'ın kendi dosyaları vardır. Bu dosyalar ortam değişkenlerinden bağımsız çalışır ve genellikle onları geçersiz kılar.
3. **Servis ortamı.** systemd ile başlayan bir servis, sizin kabuğunuzdan doğmadığı için sizin değişkenlerinizi hiç görmez. Kendi birim dosyasından okur.

Bir ayarın neden "çalışmadığını" anlamak için önce o aracın hangi katmana baktığını sormak gerekir.

## Proxy adresi hangi biçimde yazılır?

Aşağıdaki bütün yöntemlerde adres aynı biçimde yazılır:

```text
http://user:pass@pr.proxynet.io:8000
```

`http://` şeması proxy ile kurulan bağlantının protokolüdür ve HTTPS adreslere giderken de aynen kalır. `user:pass@` bölümü yalnızca kullanıcı adı ve parolayla doğrulama yapıyorsanız gerekir; panelden sunucunuzun IP'sini yetkilendirdiyseniz bu bölümü tamamen atarsınız. İki yöntemin farkını [Proxy Kimlik Doğrulama: User:Pass ve IP Whitelist](/tr/blog/proxy-authentication-methods) yazımızda anlattık.

Parolada `@`, `:`, `#` veya `/` varsa bunları adresin içine yüzde kodlamasıyla yazın: `@` için `%40`, `#` için `%23`. Kodlanmamış bir `@`, adresi yanlış yerden böler ve sonuç genellikle bir `407 Proxy Authentication Required` olur. Kodlama ayrıntıları ve kütüphanelerin bu konudaki farkları [Node.js'te Proxy Kullanımı](/tr/blog/nodejs-proxy) yazımızın kimlik bilgileri bölümünde.

## Ortam değişkenleriyle geçici ayar

En hızlı yol, değişkenleri o oturum için tanımlamaktır:

```bash
export http_proxy="http://user:pass@pr.proxynet.io:8000"
export https_proxy="$http_proxy"
export no_proxy="localhost,127.0.0.1,.sirketiniz.local"

curl -s https://api.ipify.org; echo
```

Çıktı sizin değil proxy'nin IP adresini gösteriyorsa ayar çalışıyor demektir. Değişkeni kaldırmak için `unset http_proxy https_proxy no_proxy` yazmanız yeterlidir.

Bu değişkenlerin ne olduğunu, hangi araçların okuduğunu ve `.wgetrc` gibi araç dosyalarıyla ilişkisini [wget ile Proxy Kullanımı](/tr/blog/wget-proxy) yazımızda ayrıntılı anlattık; burada tekrar etmiyoruz. cURL tarafındaki seçenekler ve SOCKS5 kullanımı için [cURL ile Proxy Nasıl Kullanılır?](/tr/blog/curl-proxy) yazımıza bakabilirsiniz.

İki pratik not: `export` yazmazsanız değişken yalnızca kabuğun kendisinde kalır, çalıştırdığınız programlara geçmez. Tek bir komut için geçici ayar isterseniz değişkeni komutun önüne yazın, o zaman yalnızca o komut etkilenir:

```bash
https_proxy="http://user:pass@pr.proxynet.io:8000" curl -s https://api.ipify.org
```

## http_proxy ve HTTP_PROXY: büyük harf neden önemli?

Linux'ta ortam değişkeni adları büyük harfe duyarlıdır: `http_proxy` ile `HTTP_PROXY` iki ayrı değişkendir. Araçlar bu ikisine aynı şekilde davranmaz.

cURL ve libcurl kullanan her şey, proxy değişkenlerinin hem küçük hem büyük harfli yazımını kabul eder, küçük harfli olana öncelik verir. Tek istisna `http_proxy`'dir: cURL onu **yalnızca küçük harfle** okur. Nedeni güvenliktir. Bir CGI betiği çalıştığında sunucu, gelen isteğin başlıklarını `HTTP_` önekiyle ortam değişkenine çevirir; yani uzaktan gönderilen `Proxy:` başlığı `HTTP_PROXY` değişkenini doldurabilir. Bu davranışın geçmişte yol açtığı güvenlik sorunları [cURL belgelerinde](https://everything.curl.dev/usingcurl/proxies/env.html) anlatılıyor.

Pratikte iki kural işinizi görür:

- **Küçük harfi esas alın.** `http_proxy`, `https_proxy`, `no_proxy` yazın.
- **İkisini birden tanımlayın.** Bazı Java ve Go araçları yalnızca büyük harfli yazımı arar. İki grubu aynı değere ayarlamak en az sürpriz üreten yoldur.

```bash
export http_proxy="http://user:pass@pr.proxynet.io:8000"
export https_proxy="$http_proxy"
export no_proxy="localhost,127.0.0.1"
# buyuk harfli ikizleri de tanimla
export HTTP_PROXY="$http_proxy" HTTPS_PROXY="$https_proxy" NO_PROXY="$no_proxy"
```

`all_proxy` ise protokolden bağımsız varsayılandır; protokole özgü bir değişken varsa o öne geçer. SOCKS5 kullanacaksanız `all_proxy="socks5h://user:pass@pr.proxynet.io:1080"` biçimini tercih edin. `socks5h` şemasında alan adı çözümlemesi proxy tarafında yapılır. Farkları [SOCKS5 Proxy](https://proxynet.io/tr/socks5-proxy) sayfamızda ve [SOCKS ve HTTP Proxy Farkı](/tr/blog/socks-vs-http-proxy) yazımızda bulabilirsiniz.

## no_proxy nasıl yazılır?

`no_proxy`, proxy'den geçmemesi gereken adreslerin virgülle ayrılmış listesidir. Bir standardı yoktur, bu yüzden araçlar arasında küçük farklar görürsünüz. cURL 8.21 ile yaptığımız denemelerde davranış şöyle:

| Yazım | Sonuç |
|---|---|
| `example.com` | `example.com` ve `www.example.com` proxy'siz gider, port ne olursa olsun |
| `.example.com` | alt alanları ve alan adının kendisini kapsar |
| `sub.example.com` | yalnızca o alt alan; üstteki `example.com` yine proxy'den geçer |
| `EXAMPLE.COM` | büyük harf duyarlı değildir, eşleşir |
| `example.com:80` | **eşleşmez**, port yazımı desteklenmez |
| `10.0.0.0/8` | cURL 7.86 ve sonrasında CIDR gösterimi çalışır |
| `*` | tek yıldız bütün adresleri proxy dışında bırakır |

İki tuzak var. Birincisi port yazımıdır: `no_proxy` bir ana makine listesidir, `sunucu:port` yazarsanız o satır hiçbir şeyle eşleşmez ve istek sessizce proxy'ye gider. İkincisi CIDR'in her yerde çalışmadığıdır; Python'un `urllib` modülü aynı listede `10.0.0.0/8` girdisini tanımaz ve `10.1.2.3` adresini proxy'ye yollar. Python tarafında iç ağı dışarıda tutmak istiyorsanız adresleri tek tek ya da alan adıyla yazın.

Listeye en azından şunları koyun: `localhost`, `127.0.0.1`, varsa iç ağ alan adınız ve konteyner ağı. Aksi halde yerel geliştirme sunucunuza giden istek de proxy üzerinden dolaşır ve zaman aşımına uğrar.

## Ayarı kalıcı yapmak: ~/.bashrc ve /etc/environment

Terminali kapattığınızda `export` satırları kaybolur. Kalıcılık için iki yer vardır ve kapsamları farklıdır.

**Tek kullanıcı için `~/.bashrc`.** Dosyanın sonuna aynı `export` satırlarını ekleyin, sonra `source ~/.bashrc` ile yeniden okutun. Bu dosya etkileşimli kabuklarda çalışır, yani SSH ile girip komut yazdığınızda geçerlidir. Zsh kullanıyorsanız karşılığı `~/.zshrc` olur ve satırlar aynen geçerlidir; fish kullanıyorsanız dosya `~/.config/fish/config.fish` olur ve yazım `set -gx http_proxy "…"` biçimine döner.

**Sistem geneli için `/etc/environment`.** Bu dosyayı kabuk değil, PAM'in `pam_env` modülü okur. Oturum açan her kullanıcı için değişkenler tanımlanır. Biçimi katıdır: satır başına bir `ANAHTAR=DEĞER`, `export` anahtar sözcüğü [belgelerde yazdığı gibi](https://man7.org/linux/man-pages/man8/pam_env.8.html) uyumluluk için kabul edilir ama yok sayılır, kabuk genişletmesi yapılmaz. Yani `$http_proxy` gibi bir başvuru burada çalışmaz, değeri açıkça yazmanız gerekir:

```ini
# /etc/environment icerigi, tirnaksiz ve duz
http_proxy=http://user:pass@pr.proxynet.io:8000
https_proxy=http://user:pass@pr.proxynet.io:8000
no_proxy=localhost,127.0.0.1
```

Değişiklik yeni oturumlarda geçerli olur; açık olan SSH oturumunuzda görmek için çıkıp yeniden girin. Geri almak için satırları silip oturumu yenilemek yeterlidir.

Her iki dosyada da parola düz metin durur. Sunucuda birden fazla kullanıcı varsa `/etc/environment` yerine kullanıcı dosyasını tercih edin, ya da panelden sunucunun IP'sini yetkilendirip parolasız kullanıma geçin. Sabit çıkış adresi gerektiren bu senaryo için [ISP Proxy](https://proxynet.io/tr/static-isp-residential-proxy) ve [Datacenter Proxy](https://proxynet.io/tr/datacenter-proxy) paketleri uygundur.

## sudo neden proxy ayarınızı görmez?

`sudo apt update` komutu proxy'yi yok sayıyorsa sebep genellikle şudur: sudo, güvenlik gerekçesiyle çağıran kullanıcının ortam değişkenlerinin çoğunu temiz bir ortamla değiştirir. Kullanıcının ortamını korumak istediğinizi `-E` seçeneğiyle bildirirsiniz; [sudo kılavuzunda](https://www.sudo.ws/docs/man/sudo.man/) belirtildiği gibi güvenlik politikası bu isteği reddedebilir.

```bash
sudo -E apt update
```

Komut hâlâ proxy'yi kullanmıyorsa iki olasılık kalır: ya sudoers yapılandırması bu değişkenlerin geçişine izin vermiyordur, ya da araç zaten ortam değişkenine değil kendi dosyasına bakıyordur. apt için ikincisi daha sağlam bir çözümdür ve bir sonraki bölümün konusu.

## apt proxy ayarı

apt, ortam değişkenlerini de okur ama asıl yeri `/etc/apt/apt.conf.d/` dizinidir. Buraya bırakacağınız bir parça dosya, hem `sudo` sorununu hem de cron ile çalışan güncellemeleri çözer.

```text
// /etc/apt/apt.conf.d/95proxy
Acquire::http::Proxy "http://user:pass@pr.proxynet.io:8000";
Acquire::https::Proxy "http://user:pass@pr.proxynet.io:8000";
```

Satır sonundaki noktalı virgül zorunludur. Belirli bir sunucuyu proxy dışında tutmak için o ana makineye özgü satırı `DIRECT` anahtar sözcüğüyle yazarsınız:

```text
Acquire::http::Proxy::depo.sirketiniz.local "DIRECT";
```

Dosya adında dikkat edilecek bir nokta var: [apt.conf kılavuzuna](https://manpages.debian.org/bookworm/apt/apt.conf.5.en.html) göre bu dizindeki parçalardan yalnızca uzantısı olmayan ya da uzantısı `conf` olan, adında da yalnızca harf, rakam, tire, alt çizgi ve nokta bulunanlar okunur. Yani `95proxy` ve `95proxy.conf` geçerlidir; `95proxy.bak` yok sayılır ve apt bunu bir bildirimle söyler. Ayarı geri almak için dosyayı silin ya da dizin dışına taşıyın, ek bir komut gerekmez.

## git proxy ayarı

git, HTTP ve HTTPS adresleri için libcurl kullanır, dolayısıyla `http_proxy` ve `https_proxy` değişkenlerini zaten okur. Kalıcı ve açık bir ayar istiyorsanız kendi yapılandırmasına yazın:

```bash
git config --global http.proxy "http://user:pass@pr.proxynet.io:8000"

git config --global --get http.proxy      # dogrula
git config --global --unset http.proxy    # geri al
```

Yalnızca belirli bir sunucu için geçerli olsun isterseniz adrese göre koşullayabilirsiniz. Bu, iç ağdaki git sunucunuza doğrudan, dışarıya proxy ile gitmenizi sağlar:

```bash
git config --global http.https://github.com.proxy "http://user:pass@pr.proxynet.io:8000"
```

Denememizde ortaya çıkan bir ayrıntı pratikte sık sorun çıkarıyor. git'in `http.proxyAuthMethod` ayarının varsayılanı `anyauth`'tur ve [git-config belgesine](https://git-scm.com/docs/git-config) göre bu mod, proxy'nin kimliksiz isteğe `407` ve `Proxy-Authenticate` başlığıyla yanıt vermesini bekler. Bu keşif turunu tamamlayamayan proxy'lerde git `Proxy CONNECT aborted` hatası verip durur. Aynı komut `basic` ile ilk denemede geçer:

```bash
git config --global http.proxyAuthMethod basic
```

Tek bir komut için ayarı denemek isterseniz `-c` bayrağı yapılandırmaya hiç dokunmaz: `git -c http.proxy=... ls-remote <adres>`. SSH ile çekim yapıyorsanız bu ayarların hiçbiri etkili olmaz; SSH için `~/.ssh/config` içindeki `ProxyCommand` satırı gerekir.

## pip proxy ayarı

pip'in üç yolu vardır ve öncelik sırası [pip belgelerinde](https://pip.pypa.io/en/stable/topics/configuration/) yazılı: komut satırı seçenekleri ortam değişkenlerini, onlar da yapılandırma dosyasını geçersiz kılar.

```bash
# 1) tek seferlik
pip install --proxy "http://user:pass@pr.proxynet.io:8000" requests

# 2) ortam degiskeni; PIP_<SECENEK> kalibi her secenek icin gecerli
export PIP_PROXY="http://user:pass@pr.proxynet.io:8000"
```

Kalıcı ayar için `~/.config/pip/pip.conf` dosyasını kullanın. Sistem geneli için `/etc/pip.conf`, yalnızca bir sanal ortam için `$VIRTUAL_ENV/pip.conf` aynı biçimi kabul eder:

```ini
[global]
proxy = http://user:pass@pr.proxynet.io:8000
```

Hangi dosyanın okunduğundan emin değilseniz `pip config debug` bütün yolları ve o an geçerli değerleri sıralar. Geri almak için `pip config unset global.proxy` yazın ya da satırı dosyadan silin.

## npm proxy ayarı

npm, `.npmrc` dosyalarını proje, kullanıcı, global ve yerleşik sırasıyla okur; öndeki geridekini geçersiz kılar. [npm belgelerine](https://docs.npmjs.com/cli/v11/using-npm/config) göre `HTTP_PROXY` ve `HTTPS_PROXY` ortam değişkenleri de onurlandırılır, `noproxy` seçeneğinin varsayılanı ise `NO_PROXY` değişkenidir.

```bash
npm config set proxy "http://user:pass@pr.proxynet.io:8000"
npm config set https-proxy "http://user:pass@pr.proxynet.io:8000"
npm config set noproxy "localhost,127.0.0.1,registry.sirketiniz.local"

npm config delete proxy && npm config delete https-proxy   # geri al
```

Ayarı yalnızca tek bir depoda geçerli kılmak için komutlara `--location=project` ekleyin; npm o zaman değerleri projenin kök dizinindeki `.npmrc` dosyasına yazar. Bu dosyayı sürüm kontrolüne göndermeyin, içinde parola vardır.

Küçük bir sürpriz: `npm config get https-proxy` komutu değeri göstermez, "protected" uyarısı verir. Kimlik bilgisi içeren seçenekler okunmaya kapalıdır. Değeri görmek için `.npmrc` dosyasını doğrudan açın.

## Docker proxy ayarı

Docker'da tek bir ayar yoktur: arka plan süreci ile konteynerler ayarı birbirinden bağımsız iki yerden okur, üstüne bir de klasik adres tuzağı vardır. Karışıklığın çoğu bundan çıkar.

**1. Arka plan süreci (imaj indirme).** `docker pull` ve `docker push` işlemlerini dockerd yapar, sizin kabuğunuz değil. [Docker belgesine](https://docs.docker.com/engine/daemon/proxy/) göre ayar `/etc/docker/daemon.json` dosyasındaki `proxies` anahtarına yazılır:

```json
{
  "proxies": {
    "http-proxy": "http://user:pass@pr.proxynet.io:8000",
    "https-proxy": "http://user:pass@pr.proxynet.io:8000",
    "no-proxy": "localhost,127.0.0.1,.sirketiniz.local"
  }
}
```

Aynı iş systemd tarafında bir parça dosyayla da yapılır. `/etc/systemd/system/docker.service.d/http-proxy.conf` dosyasına şu satırlar yazılır:

```ini
[Service]
Environment="HTTP_PROXY=http://user:pass@pr.proxynet.io:8000"
Environment="HTTPS_PROXY=http://user:pass@pr.proxynet.io:8000"
Environment="NO_PROXY=localhost,127.0.0.1,.sirketiniz.local"
```

Her iki yöntemde de ayar `sudo systemctl daemon-reload` ve `sudo systemctl restart docker` komutlarından sonra geçerli olur. Bu kalıp yalnızca Docker'a özgü değildir: systemd ile çalışan her servise proxy böyle tanıtılır, çünkü servis sizin kabuğunuzdan doğmaz ve `~/.bashrc` dosyanızı hiç okumaz.

**2. Konteynerler ve derlemeler.** Konteyner içindeki uygulamanın dışarı çıkması ayrı bir konudur. Docker CLI, [kendi belgesinde](https://docs.docker.com/engine/cli/proxy/) anlatıldığı gibi `~/.docker/config.json` dosyasındaki `proxies.default` bloğunu okur ve oradaki değerleri yeni konteynerlere ve derlemelere ortam değişkeni olarak geçirir:

```json
{
  "proxies": {
    "default": {
      "httpProxy": "http://user:pass@pr.proxynet.io:8000",
      "httpsProxy": "http://user:pass@pr.proxynet.io:8000",
      "noProxy": "localhost,127.0.0.1"
    }
  }
}
```

Bu dosyanın ayarları arka plan sürecini etkilemez; yalnızca konteyner ve derleme ortamına geçer ve yalnızca yeni oluşturulanlara uygulanır. Tek seferlik kullanım için `docker run --env HTTP_PROXY=...` ve `docker build --build-arg HTTP_PROXY=...` aynı işi yapar.

**3. Adres tuzağı.** Proxy makinenin kendisinde çalışıyorsa konteyner içine `http://127.0.0.1:8000` yazmayın. Konteynerin kendi ağ alanı vardır, oradaki `127.0.0.1` konteynerin kendisidir. Ana makineye ulaşmak için ana makinenin ağ adresini kullanın.

## Masaüstündeki ayar terminali neden etkilemez?

Ubuntu'da **Ayarlar > Ağ > Ağ Proxy** bölümünden yaptığınız tanım GNOME'un kendi ayar deposuna yazılır ve bu değerleri okuyan uygulamaları etkiler: GNOME'un tarayıcısı, yazılım merkezi, masaüstü uygulamalarının çoğu. Terminalde açtığınız kabuk bu depoyu okumaz, dolayısıyla `curl` ve `git` etkilenmez. Aynı ayarı komut satırından yapmak isterseniz `gsettings set org.gnome.system.proxy mode 'manual'` ve ilgili `host` ile `port` anahtarları kullanılır, ama terminal tarafı için yine ortam değişkeni gerekir.

Pratik sonuç şu: sunucuda masaüstü yoksa bu bölümü tamamen atlayın. Masaüstünde çalışıyorsanız iki ayarı birden yapmanız gerekir. Diğer işletim sistemlerindeki karşılıkları için [Windows'ta Proxy Ayarları](/tr/blog/windows-chrome-proxy-settings), [Mac ve Safari'de Proxy Ayarları](/tr/blog/mac-safari-proxy-settings) ve [Android'de Proxy Ayarları](/tr/blog/android-proxy-settings) yazılarımıza bakabilirsiniz.

## Araç, dosya ve geri alma tablosu

| Araç | Ayar yeri | Geri alma |
|---|---|---|
| Kabuk (geçici) | `export http_proxy=…` | `unset http_proxy https_proxy no_proxy` |
| Kabuk (kullanıcı) | `~/.bashrc`, `~/.zshrc` | Satırı sil, `source` ile yenile |
| Sistem geneli | `/etc/environment` | Satırı sil, oturumu yenile |
| systemd servisi | `/etc/systemd/system/<ad>.service.d/*.conf` | Dosyayı sil, `daemon-reload` |
| apt | `/etc/apt/apt.conf.d/95proxy` | Dosyayı dizinden çıkar |
| git | `git config --global http.proxy` | `git config --global --unset http.proxy` |
| pip | `~/.config/pip/pip.conf`, `--proxy` | `pip config unset global.proxy` |
| npm | `.npmrc` (`npm config set proxy`) | `npm config delete proxy` |
| Docker arka planı | `/etc/docker/daemon.json` | Anahtarı sil, servisi yeniden başlat |
| Docker konteynerleri | `~/.docker/config.json` | `proxies` bloğunu sil |
| GNOME masaüstü | Ayarlar > Ağ > Ağ Proxy | Modu "Kapalı" yap |

## Ayarın çalıştığını nasıl doğrularsınız?

Dört adım, sırayla:

1. **Değişkenleri görün.** `env | grep -i proxy` çıktısı beklediğiniz değerleri ve büyük harfli ikizlerini göstermeli.
2. **Çıkış adresini görün.** `curl -s https://api.ipify.org` komutunun döndürdüğü adres proxy'nin adresi olmalı.
3. **Bağlantıyı izleyin.** `curl -v` çıktısında `Uses proxy env variable` satırını ve hedef yerine proxy adresine yapılan `Trying` satırını arayın. Bu iki satır yoksa istek proxy'ye hiç gitmiyordur.
4. **Aracı ayrı deneyin.** `sudo apt update`, `git ls-remote <adres>`, `pip download --no-deps six`, `npm view express version` komutları kendi yapılandırmalarını kullanır ve her biri ayrı ayrı doğrulanmalıdır.

Ölçüm ve konum doğrulaması için ayrıntılı adımları [Proxy Nasıl Test Edilir?](/tr/blog/how-to-test-a-proxy) yazımızda topladık.

## Sık yapılan hatalar

- **`export` unutmak.** `http_proxy=...` tek başına değişkeni yalnızca kabukta bırakır, çalıştırdığınız programa geçirmez.
- **Yalnızca `http_proxy` tanımlamak.** HTTPS adreslere giden istekler `https_proxy` değişkenine bakar; eksikse doğrudan çıkmaya çalışır.
- **`https_proxy` değerini `https://` ile başlatmak.** Proxy'niz TLS sonlandırmıyorsa değer `http://` ile başlar.
- **Parolayı kodlamadan yazmak.** İçindeki `@` adresi böler, sonuç `407` olur. `407`'nin diğer nedenlerini [Scraping'de HTTP Hata Kodları](/tr/blog/http-status-codes-web-scraping) yazımızda sıraladık.
- **`no_proxy` listesine port yazmak.** `sunucu:8080` girdisi hiçbir şeyle eşleşmez.
- **Servisi kabuk ayarıyla beklemek.** systemd servisi `~/.bashrc` okumaz; birim dosyası ya da parça dosya gerekir.
- **Yapılandırma dosyasını unutup ortam değişkenini suçlamak.** `git config --get http.proxy`, `pip config debug` ve `npm config list` eski bir değeri ortaya çıkarır.
- **Konteyner içinde `127.0.0.1` yazmak.** Konteynerin kendi ağ alanı vardır.

Bağlantının hiç kurulmadığı durumların teşhisini [Proxy Sunucusu Yanıt Vermiyor Hatası](/tr/blog/proxy-server-not-responding) yazımızda ayrı ayrı ele aldık.

## Karar rehberi

| İhtiyaç | Önerilen ayar |
|---|---|
| Tek komutu proxy'den geçirmek | Değişkeni komutun önüne yaz |
| Oturum boyunca terminalde çalışmak | `export` satırları |
| Sunucuda kalıcı, tek kullanıcı | `~/.bashrc` |
| Sunucuda kalıcı, tüm kullanıcılar | `/etc/environment` |
| Paket güncellemelerinin geçmesi | `/etc/apt/apt.conf.d/95proxy` |
| Yalnızca dış depolara giden git trafiği | `http.<adres>.proxy` |
| CI iş akışında yalnız bir adım | `PIP_PROXY` veya `npm_config_proxy` |
| Konteyner derlemesi | `~/.docker/config.json` veya `--build-arg` |
| Arka plan servisi (dockerd, cron) | systemd parça dosyası |
| İç ağı dışarıda tutmak | `no_proxy` ve `Acquire::…::DIRECT` |

## Sıkça sorulan sorular

### Ayarları yaptım ama bazı programlar hâlâ doğrudan çıkıyor, neden?

Ortam değişkenlerini okumak bir zorunluluk değil, alışkanlıktır. Go ile yazılmış bazı araçlar yalnızca büyük harfli yazımı, bazı Java uygulamaları ise kendi `-Dhttp.proxyHost` parametresini bekler. Programın belgelerinde proxy başlığına bakın; kendi ayarı varsa ortam değişkeni onu geçmez.

### Parolayı dosyaya yazmadan proxy kullanabilir miyim?

Evet. Proxy panelinden sunucunuzun çıkış IP adresini yetkilendirirseniz adres `http://pr.proxynet.io:8000` biçimine iner ve hiçbir dosyada parola durmaz. Sabit IP'li sunucularda en temiz yol budur.

### Aynı anda birden fazla proxy kullanabilir miyim?

Ortam değişkenleri tek adres tutar. Ayrımı protokole göre (`http_proxy` ve `https_proxy` farklı) ya da araca göre (git'te `http.<adres>.proxy`, apt'ta ana makineye özgü satır) yaparsınız. İstek başına farklı çıkış adresi gerekiyorsa tek adresli bir [Rotating Proxy](https://proxynet.io/tr/rotating-proxy) paketi bu işi sizin yerinize yapar.

### SSH bağlantılarım da proxy'den geçer mi?

Hayır. `http_proxy` ve arkadaşları SSH istemcisini etkilemez. SSH'i bir proxy üzerinden geçirmek için `~/.ssh/config` dosyasında `ProxyCommand` satırı tanımlanır. `git clone git@...` biçimindeki adresler de bu yüzden `http.proxy` ayarını yok sayar.

### Cron işlerim proxy'yi neden görmüyor?

cron, işleri sizin giriş kabuğunuzdan başlatmaz ve `~/.bashrc` dosyanızı okumaz. Değişkenleri ya crontab dosyasının başında tanımlayın ya da betiğin ilk satırlarında `export` ile ayarlayın.

### Proxy üzerinden `apt` yavaşladı, normal mi?

Paket depoları coğrafi olarak dağıtılmıştır ve proxy trafiği başka bir ülkeye taşıyabilir. Yalnızca dış kaynaklar için proxy kullanıp yerel depo aynalarını `Acquire::http::Proxy::<host> "DIRECT";` satırıyla dışarıda bırakmak çoğu durumda yeterlidir.

## Özetle

Linux'ta proxy ayarı üç katmandan oluşur: kabuk ortamı, aracın kendi yapılandırma dosyası ve servis birimi. Terminalde `export` ile başlayın, kalıcılık için `~/.bashrc` ya da `/etc/environment` kullanın, ardından apt, git, pip, npm ve Docker'ı kendi dosyalarından ayrı ayrı ayarlayın. Her adımda `curl -s https://api.ipify.org` ile doğrulayın ve `no_proxy` listesine iç ağınızı eklemeyi atlamayın. Sunucuda çalışacak sabit ve yüksek hacimli işler için [veri kazıma çözümlerimize](/tr/data-scraping) ya da doğrudan [HTTPS Proxy](https://proxynet.io/tr/https-proxy) sayfamıza göz atabilirsiniz.